Święte księgi różnych tradycji religijnych pełnią rolę filarów duchowego życia wiernych, przekazując fundamentalne zasady, obrzędy oraz opowieści o początkach świata. Teksty te formują społeczności, kształtują moralność i inspirują pokolenia do poszukiwania odpowiedzi na pytania o sens istnienia. W niniejszym artykule bliżej przyjrzymy się Biblii, Koranu, Wedom oraz Tripitace – czterem kamieniom milowym światowego dziedzictwa religijnego.
Świętość i przesłanie Biblii
Biblia, uznawana za kanon i zbiór natchnionych pism, składa się z dwóch głównych części: Starego oraz Nowego Testamentu. Pierwsza z nich zawiera księgi historyczne, poetyckie i prorockie, opisujące relację Boga z narodem izraelskim, natomiast Nowy Testament ukazuje życie i nauczanie Jezusa Chrystusa oraz powstanie wspólnoty chrześcijańskiej. Przekład Biblii na liczne języki przyczynił się do rozwoju kultury europejskiej i globalnej, wpływając na literaturę, sztukę i prawo.
Główne wątki tego tekstu to:
- Stworzenie świata i przymierze z Abrahamem
- Wyjście z Egiptu i przyjście Mesjasza
- Nauka o miłości bliźniego i odkupieniu grzechów
- Proroctwa eschatologiczne
Dzięki różnorodnym gatunkom literackim – od kronik po psalmy – Biblia oferuje zarówno historyczne relacje, jak i refleksje nad ludzkim losem. Jej tekst jest stale przedmiotem dogmatycznych dyskusji, a jednocześnie źródłem inspiracji artystycznej i medytacji duchowej.
Objawienie Koranu i jego struktura
Koran stanowi pismo święte islamu, spisane w języku arabskim, który muzułmanie uznają za doskonały i nieprzetłumaczalny. Tradycja mówi, że objawienie miało miejsce w latach 610–632 n.e., za pośrednictwem anioła Dżibrila. Zawiera 114 sur, uporządkowanych nie chronologicznie, lecz według długości tekstu. Główne idee Koran to jedyność Boga (tawhid), odpowiedzialność jednostki, wolna wola oraz życie pozagrobowe.
Struktura Koranu:
- Surah al-Fatiha – modlitwa rozpoczynająca
- Surah dotyczące prawa szariatu
- Surah opisujące dzieje proroków
- Surah eschatologiczne, ostrzegające przed Sądem Ostatecznym
Koran, ze względu na swoją językową precyzję i rytmiczny charakter, pełni w islamie rolę rytuału. Recytacja sur stanowi podstawę modlitwy (salat) i nauczania. Wspólnoty muzułmańskie różnią się interpretacją znaczenia niektórych wersetów, ale zgadzają się co do autorytetu tekstu jako uroczystego objawienia przekazanego przez Boga ostatniemu prorokowi – Mahometowi.
Wedy – starożytna mądrość Indii
W tradycji hinduistycznej Wedy są najstarszymi i najważniejszymi tekstami, spisanymi w sanskrycie. Zasadniczo wyróżnia się cztery Wedy: Rigweda, Jadźurweda, Samaweda i Atharwaweda. Każda z nich składa się z mantr, hymnów, formuł rytualnych oraz komentarzy zawartych w Brahmanach i Upaniszadach. Wedy stanowią fundament dharma – moralnego oraz kosmicznego porządku wszechświata.
Główne kategorie Wed:
- Mantry – pieśni chwalebne ku czci bogów
- Brahmany – komentarze do rytuałów ofiarnych
- Aranjakowie – teksty do lektury w odosobnieniu
- Upaniszady – filozoficzne rozważania nad naturą jaźni i Boga
Wedy promują ideę jajni, czyli rytualnych ofiar ognia, oraz koncepcję reinkarnacji. Ich wpływ na rozwój jogi, ajurwedy czy filozofii sankhya jest nieoceniony. Dzięki bogactwu symboliki i wielowarstwowej strukturze, Wedy przyciągają współczesnych badaczy języka, antropologii i duchowości.
Tripitaka – palińskie świadectwo buddyjskie
Tripitaka, zwana również Tipitaką, to zbiór tekstów buddyjskich utrwalonych w języku pali. Nazwa „Trzy Kosze” odnosi się do trzech głównych części: Vinaja Pitaka (reguły monastyczne), Sutta Pitaka (zbiory sutr) oraz Abhidhamma Pitaka (filozoficzno-psychologiczne analizy). Tripitaka stanowi podstawę nauk Buddy i opisuje zarówno codzienne życie wspólnoty mniszej, jak i głębokie nauczanie o naturze umysłu.
Charakterystyczne zagadnienia Tripitaki to:
- Cztery Szlachetne Prawdy
- Ośmioraka Ścieżka
- Zasady medytacji w tradycji Theravady
- Opisy stopni oświecenia i nirwany
Teksty te stały się również punktem wyjścia do rozwoju buddyjskich szkół Mahajany i Wadżrajany. Wspólnym mianownikiem wszystkich nurtów jest jednak szacunek dla źródła przekazu i dążenie do przebudzenia poprzez praktykę moralności, medytacji i mądrości.
