Postać **Isy ibn Maryam**, czyli Jezusa, zajmuje w islamie miejsce wyjątkowe i niezwykle szanowane. Jest on jednym z największych proroków, posłańcem Boga obdarzonym szczególną łaską, cudem narodzin bez ojca, głęboką mądrością oraz widzialnymi znakami Bożej mocy. Choć wizja Jezusa w islamie różni się w istotnych punktach od ujęcia chrześcijańskiego, zarówno muzułmanie, jak i chrześcijanie darzą Go czcią jako człowieka całkowicie oddanego Bogu. Zrozumienie tego, jak islam opisuje Isę syna Maryi, pozwala lepiej uchwycić wewnętrzną logikę wiary muzułmańskiej, jej stosunek do wcześniejszych objawień oraz szacunek wobec świętych postaci znanych z tradycji biblijnej.
Isa ibn Maryam w świetle Koranu
W Koranie Isa ibn Maryam pojawia się wielokrotnie, a jego imię wymieniane jest częściej niż imię proroka Muhammada. Sama ta obserwacja pokazuje, jak ważną rolę pełni on w duchowym pejzażu islamu. Muzułmanie wierzą, że jest on jednym z wielkich proroków – należącym do grona, które obejmuje także Noego, Abrahama, Mojżesza i Muhammada. Określany bywa mianem Mesjasza (al-Masih), Słowa od Boga oraz znaku dla ludzkości. Jednak wszystkie te tytuły rozumiane są w sposób ścisły, zgodny z centralną zasadą islamu, czyli **tauhidem**, absolutną jednością Boga bez jakiegokolwiek udziału stworzeń w Jego boskości.
Najbardziej wyjątkowym aspektem postaci Isy w Koranie jest jego narodzenie z Maryi, dziewicy. Maryam ukazana została jako wzór czystości, pobożności i całkowitego oddania Bogu. Anioł ogłasza jej radosną wieść o narodzinach syna, który będzie prorokiem i miłosierdziem dla świata. W przekazie koranicznym cud narodzin Isy bez ojca nie jest dowodem boskości dziecka, lecz potężnym znakiem potęgi Stwórcy, który stwarza wedle swej woli, tak jak stworzył Adama bez ojca i matki. Isa jest więc w islamie człowiekiem w pełni podległym Bogu, lecz obdarzonym wyjątkową misją oraz szczególnymi darami.
Według Koranu Isa otrzymał Ewangelię (Injil) jako objawienie, które potwierdzało wcześniejszą Torę i prowadziło ludzi ku prawości. Choć teksty dostępne dziś chrześcijanom różnią się od pierwotnego Objawienia w ujęciu muzułmańskim, sama idea Ewangelii jako księgi światła jest obecna w wielu wersetach. Isa jawi się więc jako ogniwo w wielkim łańcuchu proroków, przynoszących ludziom coraz bardziej dojrzałe etapy jednej i tej samej religii poddania się Bogu, znanej w języku arabskim jako **islam**.
W Koranie Isa zostaje określony jako „Słowo od Boga”, ale nie w sensie współistotności z Bogiem czy udziału w Jego naturze. Muzułmańscy uczeni wyjaśniają, że chodzi o słowo stwórcze „Bądź!”, którym Bóg powołał go do istnienia bez ojca. Tytuł „Duch od Boga” wskazuje natomiast na szczególne ożywienie, na światło duchowe, którym został obdarzony jako prorok i znak dla wierzących. Każde z tych określeń ma więc wymowę teologiczną, podkreślającą jednocześnie wielkość Isy i nienaruszalność jedyności Boga.
Maryja, matka Isy, oraz cuda związane z jego życiem
Nie sposób mówić o Isie ibn Maryam bez podkreślenia rangi jego matki. Maryam w Koranie jest jedną z najważniejszych kobiet w historii zbawienia, a jedna z sur nosi jej imię. Przedstawiona została jako kobieta wybrana ponad innymi niewiastami, całkowicie oddana Bogu i wolna od moralnych skaz. Jej **pobożność** i czystość stanowią wzór dla mężczyzn i kobiet wszystkich czasów. To właśnie w jej osobie łączy się duchowość znana z tradycji biblijnej z oryginalną, islamską interpretacją Bożych znaków.
Muzułmańska tradycja podkreśla, że Maryam wychowywała się w świątyni, otoczona opieką proroków, a jej życie pełne było doświadczeń nadzwyczajnych. Gdy anioł – często identyfikowany jako Dżibril (Gabriel) – przekazuje jej nowinę o przyszłym macierzyństwie, Maryja jest zaskoczona i pyta, jak może mieć syna, skoro żaden mężczyzna się jej nie dotknął. Odpowiedź anioła, że dla Boga jest to łatwe, stanowi centrum koranicznego przesłania o cudownych narodzinach Isy. Ten cud nie ma na celu wyniesienia Isy do rangi bóstwa, lecz ukazanie, że Bóg stwarza na różne sposoby: bez rodziców (Adam), z ojcem i matką (zwykli ludzie), z matką bez ojca (Isa).
Od pierwszych chwil życia Isy związane są z cudami. W tradycji islamskiej jednym z wczesnych znaków jest to, że przemówił on jeszcze jako niemowlę, broniąc czci swojej matki przed oskarżeniami. Słowa dziecka głoszące jego misję prorocką i poddanie Bogu stanowią symbol tego, że cała jego droga będzie podporządkowana woli Stwórcy. Przemawiający niemowlę jest jasnym znakiem, iż sam Bóg bierze w obronę niewinną Maryję i objawia światu prawdę o jej czystości.
Dorosłe życie Isy według Koranu również naznaczone jest licznymi cudami. Wśród nich wymienia się uzdrawianie niewidomych i trędowatych za pozwoleniem Boga, wskrzeszanie umarłych oraz tworzenie z gliny kształtu ptaka, który ożywa, gdy Isa tchnie w niego – zawsze jednak dzieje się to „za pozwoleniem Boga”. Ten zwrot powtarza się konsekwentnie, by podkreślić, że Isa nie działa sam z siebie, lecz jako narzędzie Bożej **mocy**. Cuda w islamie nie służą budowaniu kultu osoby proroka, ale wezwaniu ludzi do wiary w jedynego Pana wszystkich światów.
Ważnym cudem jest także zstąpienie stołu zastawionego pokarmem (al-Ma’ida), o który prosili uczniowie Isy. Koran przywołuje tę scenę jako próbę wiary i wielkie dobrodziejstwo, ale równocześnie ostrzeżenie – otrzymanie tak wyraźnego znaku wiąże się z jeszcze większą odpowiedzialnością. Jeśli po doświadczeniu takiego cudu człowiek odwraca się od prawdy, jego przewinienie jest poważniejsze. W ten sposób historia stołu uczniów Isy staje się przypowieścią o konsekwencjach niewierności człowieka wobec objawionego światła.
Nauczanie Isy ibn Maryam i jego misja prorocka
Misja Isy ibn Maryam w ujęciu islamu jest kontynuacją i dopełnieniem wcześniejszych objawień, a zarazem przygotowaniem gruntu pod nadejście ostatniego proroka. Główną treścią jego przesłania jest wezwanie do czystego monoteizmu, do oddawania czci tylko Bogu, do odnowy przymierza i praktykowania sprawiedliwości społecznej oraz moralnej. W Koranie Isa mówi, że przyszedł, aby potwierdzić Torę, która była przed nim, oraz aby uczynić dozwolonym część tego, co wcześniej było zakazane. Nie oznacza to odrzucenia dawnych praw, lecz ich reinterpretację i złagodzenie tam, gdzie lud uległ skrajnościom.
Nauczanie Isy koncentruje się na miłosierdziu, pokorze i wewnętrznej czystości. Islam akcentuje, że prawdziwa religijność nie polega wyłącznie na zewnętrznym wypełnianiu przepisów, ale na szczerym nawróceniu serca, na relacji z Bogiem opartej na bojaźni i miłości zarazem. W wielu islamskich opowieściach o Isie pojawiają się motywy skromnego życia, odrzucenia nadmiernego przywiązania do dóbr materialnych i skupienia na tym, co wieczne. Isa przedstawiany jest jako wzór ascety, który zadowala się niewielkim majątkiem, podróżuje, głosząc przesłanie, i dla którego prawdziwym bogactwem jest bliskość Najwyższego.
Szczególnie istotnym elementem jego misji jest wezwanie do rozpoznania prawdy mimo podziałów plemiennych czy społecznych. Wątek ten wyraźnie koresponduje z ogólną ideą islamu, wedle której wszyscy ludzie są stworzeniami jednego Boga i żaden naród nie ma przywileju wywyższania się ponad inne. Isa kieruje swoje słowa do synów Izraela, lecz jego nauka o sprawiedliwości i miłosierdziu ma charakter uniwersalny. Jest prorokiem, który przypomina, że Bóg patrzy nie na pochodzenie, lecz na wiarę i czyny.
Nauczanie Isy w islamie jest zbieżne z jego rolą jako znaku i miłosierdzia. Znaki Boga nie służą zaspokojeniu ciekawości, ale nawróceniu. Cuda, przypowieści i duchowa mądrość mają za zadanie skierować serca ku Stwórcy i przygotować ludzi na przyjęcie pełni objawienia, która nastąpi wraz z zesłaniem Koranu. W tym sensie misja Isy, choć samodzielna i pełna, jest także etapem na drodze jednej, spójnej historii objawienia, rozciągającej się od Adama aż po ostatniego proroka.
Istotne jest również, że w islamie Isa nie jest postacią stojącą w opozycji do Muhammada, ale raczej jednym z tych, którzy zapowiadają jego nadejście. Niektórzy komentatorzy doszukują się w koranicznych wersetach zapowiedzi „Wysłannika, który przyjdzie po mnie”, interpretując je jako aluzję do ostatniego posłańca. W tej perspektywie historia proroków, włącznie z Isą, układa się w harmonijną całość, w której każdy pełni niepowtarzalną funkcję, lecz wszyscy służą temu samemu celowi: prowadzeniu ludzkości ku Bogu.
Isa ibn Maryam wobec śmierci, krzyża i czasów ostatecznych
Jednym z najważniejszych punktów odróżniających islamską wizję Isy od chrześcijańskiej jest rozumienie jego śmierci. Islam odrzuca ideę ukrzyżowania jako ostatecznego, zbawczego aktu Syna Bożego. W zamian podtrzymuje przekonanie, że Bóg nie dopuścił, by Jego wybrany prorok został upokorzony i zabity przez prześladowców. Koran głosi, że wydawało im się, iż go zabili, lecz w rzeczywistości tak nie było – sprawiono, że tak im się tylko wydało, zaś Bóg podniósł Isę do siebie. Ten fragment od wieków inspiruje rozmaite interpretacje, ale wspólny wątek jest jasny: Isa nie ponosi klęski, lecz zostaje wybawiony i otoczony Bożą ochroną.
Muzułmańscy uczeni formułowali różne hipotezy na temat tego, jak dokładnie rozumieć te słowa. Niektórzy sugerowali, że ktoś inny został upodobniony do Isy i poniósł śmierć, podczas gdy Isa został ocalony. Inni koncentrują się raczej na teologicznym przesłaniu: żaden człowiek nie może rościć sobie prawa do miana boga czy partnera Boga na podstawie śmierci krzyżowej, ponieważ Bóg nie przekazuje swej boskości stworzeniu. Niezależnie od szczegółów, zasadnicza treść pozostaje taka, że ukrzyżowanie nie stanowi w islamie aktu zbawienia, a Isa pozostaje wiernym sługą Boga od początku do końca swej ziemskiej misji.
Ważną częścią islamskiej wiary jest przekonanie o powtórnym przyjściu Isy przed końcem czasów. W licznych przekazach proroka Muhammada opisuje się Isę, który ma zstąpić ponownie na ziemię jako sprawiedliwy sędzia, łamiący krzyż, zabijający fałszywe bóstwa i przywracający czysty monoteizm. W tej eschatologicznej wizji Isa staje się obrońcą autentycznego przesłania, oczyszczającego religię z późniejszych zniekształceń. Jego powrót nie oznacza rozpoczęcia nowej religii, ale potwierdzenie prawdziwości islamu jako ostatniego etapu dziejów objawienia.
Wedle tradycji Isa ma również odegrać kluczową rolę w pokonaniu postaci określanej jako fałszywy mesjasz (ad-Dadżdżal). Wspólnoty religijne różnych epok znały motyw ostatecznej próby, pojawienia się kogoś, kto zwodzi ludzi znakami i obietnicami. W islamie Isa staje naprzeciw tej postaci jako sprawiedliwy wojownik prawdy, który nie głosi nowej nauki, lecz przywraca właściwe rozumienie tego, co już zostało objawione. Jego zwycięstwo nad fałszywym mesjaszem jest symbolem ostatecznego triumfu światła nad ciemnością.
Po tym okresie według przekazów Isa ma żyć jeszcze jakiś czas, szerząc sprawiedliwość i pokój, aż nastąpi jego naturalna śmierć. Zostanie pochowany na ziemi, tak jak inni prorocy, co podkreśla, że jest człowiekiem, a nie istotą boską. Ta ostatnia faza jego obecności w świecie stanowi piękny obraz dopełnienia misji: prorok, który przyszedł na świat w sposób cudowny, kończy swe dzieło jako zwykły człowiek umierający zgodnie z prawem stworzenia. W ten sposób cały jego los pozostaje w pełni zanurzony w tajemnicy Bojej mądrości i sprawiedliwości.
Znaczenie Isy ibn Maryam dla dialogu międzyreligijnego
Postać Isy ibn Maryam zajmuje także centralne miejsce w rozmowie między wyznawcami różnych religii, zwłaszcza chrześcijan i muzułmanów. Wspólne odniesienie do Jezusa jako świętej postaci, choć rozumianej inaczej, tworzy pewien pomost, który może stać się punktem wyjścia do głębszego zrozumienia. Muzułmanie oddają Isie cześć jako jednemu z największych proroków, a jego imię wymieniają z szacunkiem, często dodając formułę błogosławieństwa. To świadectwo czci bywa dla wielu chrześcijan zaskoczeniem i zachętą do ponownego przemyślenia obrazu islamu.
Różnice teologiczne są oczywiście znaczące. Chrześcijaństwo widzi w Jezusie wcielone Słowo Boże, drugą Osobę Trójcy Świętej, podczas gdy islam stanowczo odrzuca jakąkolwiek formę utożsamienia stworzenia z Bogiem. Jednak mimo tych odmienności istnieje przestrzeń wspólna: obie tradycje zgadzają się, że Isa/Jezus był wzorem posłuszeństwa wobec Boga, głosił miłość, miłosierdzie, nawrócenie oraz troskę o ubogich i uciskanych. Ten wspólny rdzeń etyczny może stać się fundamentem dla współpracy na rzecz dobra społecznego, pokoju i sprawiedliwości.
W świecie naznaczonym konfliktami religijnymi oraz uproszczonymi wyobrażeniami o „obcych” wyznaniach, przypomnienie o szacunku islamu do Isy i Maryi ma szczególne znaczenie. Pozwala ono zobaczyć, że islam nie ujmuje sobie nic z własnej tożsamości, uznając jednocześnie świętość postaci, które są dla chrześcijan szczególnie drogie. To uznanie nie jest gestem grzeczności, ale wypływa z samego serca muzułmańskiej doktryny, gdzie Isa ibn Maryam zajmuje stanowisko jednego z najważniejszych znaków Bożego **miłosierdzia** dla ludzi.
Z teologicznego punktu widzenia dialog wokół osoby Isy może być także okazją do pogłębienia rozumienia jedyności Boga, natury objawienia i roli proroków. Islam podkreśla, że historia objawienia jest ciągła i spójna: od Adama, poprzez Noego, Abrahama, Mojżesza, Isę, aż po Muhammada. Isa nie jest zatem dygresją czy przerwą, lecz ważnym ogniwem, którego przesłanie posiada wieczną aktualność. Ta perspektywa zachęca do patrzenia na dzieje religii nie jako na konflikt rywalizujących dróg, lecz jako na bogatą opowieść o Bogu, który przemawia do ludzi w różnych czasach i językach.
Dla muzułmanina miłość i szacunek do Isy ibn Maryam są częścią miłości i szacunku dla wszystkich proroków. Nie można być wiernym wyznawcą islamu, odrzucając jednego z posłańców Boga. To przekonanie ma głęboki wymiar duchowy: uczy pokory wobec tradycji minionych wspólnot, otwiera na docenienie dobra obecnego w innych nurtach religijnych i przypomina, że prawda objawiona rozciąga się szerzej, niż ogarnia pojedyncze ludzkie spojrzenie. W tym sensie Isa pozostaje dla muzułmanów nie tylko bohaterem dawnych opowieści, ale także żywym drogowskazem ku Bogu jedynemu, który jest Panem wszystkich narodów.
