Sakrament – czym jest i jakie ma znaczenie w chrześcijaństwie?

Sakrament to obrzęd chrześcijański, w którym widzialny znak zostaje powiązany z działaniem łaski Bożej. W tradycjach sakramentalnych jest rozumiany jako sposób uczestnictwa w zbawczym działaniu Chrystusa, a nie wyłącznie przypomnienie wydarzenia z przeszłości. Poszczególne wyznania różnią się jednak w określaniu liczby sakramentów, ich skutków i warunków sprawowania. Znaczenie terminu jest więc związane z nauczaniem konkretnej wspólnoty chrześcijańskiej.

Znaczenie sakramentu w życiu religijnym

Sakrament łączy to, co dostrzegalne, z religijnym znaczeniem działania. W chrzcie używa się wody, w Eucharystii chleba i wina, a w części obrzędów pojawia się namaszczenie lub nałożenie rąk. Słowa i gesty tworzą całość. Ich sens wynika z wiary wspólnoty, tekstów biblijnych i tradycji liturgicznej, w której obrzęd jest sprawowany.

Sakramenty odnoszą się do różnych momentów życia: przyjęcia do wspólnoty, umacniania wiary, pojednania, choroby czy podjęcia określonego powołania. Mają również wymiar wspólnotowy. Nawet gdy bezpośrednio dotyczą jednej osoby, są częścią życia Kościoła i wyrażają jej relację do Boga oraz innych wierzących.

Siedem sakramentów w Kościele katolickim

Kościół katolicki uznaje siedem sakramentów: chrzest, bierzmowanie, Eucharystię, pokutę i pojednanie, namaszczenie chorych, święcenia oraz małżeństwo. W katechizmowym podziale chrzest, bierzmowanie i Eucharystia tworzą sakramenty wtajemniczenia chrześcijańskiego. Wprowadzają w życie wiary, umacniają je i podtrzymują udział w życiu wspólnoty.

Pokuta i pojednanie oraz namaszczenie chorych są nazywane sakramentami uzdrowienia. Święcenia i małżeństwo określa się jako sakramenty służące komunii i posłaniu wiernych. Ten podział porządkuje ich funkcje, ale nie oznacza, że każdy katolik ma przyjąć wszystkie siedem. Święcenia i małżeństwo dotyczą różnych dróg życia i posługi.

Sakramenty w prawosławiu i protestantyzmie

W prawosławiu używa się określenia „święte misteria”, podkreślającego uczestnictwo w tajemnicy działania Boga. Zwykle wymienia się siedem misteriów odpowiadających zasadniczo katolickiej liście, lecz sakramentalny wymiar życia Kościoła jest ujmowany szerzej. Różnice między Wschodem a Zachodem dotyczą także form obrzędów i sposobu ich teologicznego objaśniania.

W wielu Kościołach protestanckich za sakramenty uznaje się przede wszystkim chrzest i Wieczerzę Pańską, wiązane bezpośrednio z ustanowieniem przez Chrystusa. Anglikański katechizm wyróżnia te dwa sakramenty w szczególny sposób. Inne wspólnoty wolą mówić o ustanowieniach lub obrzędach. Także w obrębie protestantyzmu różni się rozumienie obecności Chrystusa i działania łaski.

Wiara i uczestnictwo w sakramencie

W katolickim ujęciu źródłem skuteczności sakramentu jest Chrystus, a nie osobista doskonałość osoby, która go udziela. Jednocześnie znaczenie ma przygotowanie i dyspozycja przyjmującego. Obrzędu nie przedstawia się jako działania magicznego, które można dowolnie odłączyć od wiary, nawrócenia i życia wspólnotowego.

Niektóre sakramenty przyjmuje się raz, inne można powtarzać. W katolicyzmie chrzest, bierzmowanie i święcenia wiążą się z trwałym znamieniem, dlatego nie są ponawiane. Eucharystia i pojednanie należą natomiast do regularnej praktyki religijnej. Szczegółowe zasady uczestnictwa wynikają z nauczania i dyscypliny danego Kościoła.

Sakrament a sakramentalia

Sakramentalia to w katolicyzmie święte znaki ustanowione przez Kościół, na przykład błogosławieństwa. Przygotowują do przyjęcia łaski i pomagają odnosić codzienne sytuacje do życia religijnego. Nie należą jednak do siedmiu sakramentów. Poświęcenie przedmiotu lub błogosławieństwo domu ma zatem inny status niż chrzest czy Eucharystia.

Różnica dotyczy przede wszystkim pochodzenia i rozumienia działania obrzędu, a nie jego widowiskowości czy długości. Sama obecność kapłana, modlitwy lub religijnego symbolu nie czyni wydarzenia sakramentem. Rozpoznanie jego charakteru wymaga ustalenia, jak dana wspólnota nazywa tę praktykę i jakie znaczenie jej przypisuje.