Świętość jest pojęciem wielowymiarowym, którego korzenie sięgają najgłębszych warstw historii religii i duchowości. W najogólniejszym sensie odnosi się do stanu wyjątkowego związku człowieka z boskością oraz do jakości życia nacechowanej najwyższymi wartościami moralnymi i duchowymi. Pojęcie to odgrywa kluczową rolę w definiowaniu ideału postępowania i wzorca osobowego w różnych tradycjach, wskazując ścieżkę ku doskonałości duchowej.
Definicja i istota świętości
Pojęcie świętość w swojej rdzennej postaci wywodzi się z języków semickich, gdzie związane jest z ideą oddzielenia i uświęcenia. W sensie etymologicznym oznacza coś „wyjętego spoza zwykłego porządku” i przeznaczonego do szczególnego użytku w relacji z sacrum. W ujęciu teologicznym świętość to przede wszystkim:
- stan wewnętrznej jedności z boskim źródłem,
- życie pod wpływem łaskai,
- praktykowanie najwyższych cnoty moralnych,
- otwartość na działanie Ducha i tajemnicę transcendencji.
Świętość nie jest zatem zwykłą doskonałością etyczną, lecz stanem przekraczającym ludzkie siły, umożliwionym przez współdziałanie z siłą wyższą. Jej centrum stanowi relacja z Absolutem, w której człowiek doświadcza jedności, pokoju i wolności od wszelkiego grzechu czy ułomności.
Wymiar duchowy i moralny
O ile duchowy aspekt świętości dotyczy bezpośredniego kontaktu z sacrum, o tyle moralny odnosi się do konsekwentnego kultywowania cnót takich jak pokora, cierpliwość, miłości bliźniego, sprawiedliwość. W tradycjach monoteistycznych świętość stanowi nieustanną walkę z własnymi słabościami oraz oddanie się miłosierdzieu wobec innych.
Transcendencja jako wymiar świętości
Przywołując kategorię transcendencja, wskazujemy, że świętość nie zamyka się w wymiarze ludzkim, lecz otwiera na perspektywę wieczności. Człowiek święty staje się znakiem przekraczającym granice świata zmysłowego, świadkiem istnienia świata duchowego i obietnicy nieśmiertelnośći duszy.
Świętość w tradycji chrześcijańskiej
W chrześcijaństwie świętość łączy się z osobą Jezusa Chrystusa, który w nauczaniu Nowego Testamentu objawia pierwiastek boski i staje się wzorem doskonałości. Jego życie i ofiara na krzyżu stwarzają podstawę do wspólnotowego i indywidualnego dążenia do świętości.
Święci jako wzory wiary
W Kościele katolickim święci to osoby, które w sposób heroiczny realizowały Boże wezwanie. Ich życie cechuje wyróżniający heroizm cnoty oraz wierne trwanie w łasce. Papież kanonizując daną postać, zaświadcza, że dana osoba jest teraz dostępna jako orędownik przed tronem Boga oraz wzór dla wiernych.
Proces kanonizacji
- Badanie niemal każdego aspektu życia kandydata,
- Stwierdzenie obecności cudów przypisywanych jego orędownictwu,
- Decyzja papieska o beatyfikacji,
- Ostateczna kanonizacja jako oficjalne wpisanie w katalog świętych.
Poprzez te etapy Kościół potwierdza, że dany człowiek doczekał chwalebnego zjednoczenia z Bogiem. Święci chrześcijańscy są przedstawiani jako orędownicy w modlitwie za wiernych oraz jako inspiracja do życia zgodnego z Ewangelią.
Pojęcie świętości w innych tradycjach religijnych
Choć język i obrzędy różnią się w zależności od religii, idea wyróżnienia osób szczególnie zjednoczonych z boskością występuje w wielu systemach wierzeń.
Islam
W islamie najwyższą formę świętości reprezentują awlia’ (przyjaciele Boga). Są to osoby, które osiągnęły wysoki stopień pobożności i bliskości z Allah. Sufizm, mistyczny nurt islamu, szczególnie akcentuje doświadczenie bezpośredniej obecności Stwórcy i nadzwyczajny rozwój ducha.
Buddyzm
W buddyzmie idea świętości przejawia się poprzez osiągnięcie stanu oświecenia (nirwany). Mistrzowie Dharmy, tacy jak Budda czy bodhisattwowie, są uznawani za wzorce realizacji współczucia i mądrości. Praktyka medytacyjna i wgląd we własny umysł stanowią drogę do duchowej doskonałości.
Hinduizm
Tradycja hinduistyczna wyróżnia licznych sadhu i guru, którzy poświęcili życie poszukiwaniu jedności z Brahmanem. Poprzez ascezę, studiowanie świętych tekstów i oddanie w ofierze własnych pragnień, stają się przewodnikami dla innych dążących do wyzwolenia (moksha).
Kto może zostać uznany za świętego?
Uniwersalnie kluczowe kryteria wyróżnienia osoby świętej obejmują:
- Życie w radykalnej zgodzie z zaleceniami właściwej tradycji,
- Praktykowanie miłości i służby wobec bliźnich,
- Wskazywanie innym drogi do Boga lub do wyzwolenia,
- Ujawnianie w swoim życiu niezwykłego doświadczenia duchowego.
Wspólnoty religijne uznają, że każda osoba dysponuje powołaniem do świętości, niezależnie od stanu życia czy pełnionej funkcji. Ważne jest jednak, aby świętość nie pozostała abstrakcją, lecz znalazła odzwierciedlenie w codziennych postawach i czynach.
Święci stają się więc mostem łączącym wymiar doczesny i wieczny, inspirując wiernych do podejmowania duchowego wysiłku. To poprzez ich świadectwo możliwy jest rozwój wspólnoty i trwałe pogłębianie relacji z sacrum.
