Początki islamu sięgają VII wieku na Arabski Półwysep, gdzie złożone relacje plemienne, handlowe i kulturowe tworzyły grunt pod narodziny nowej religii. Pojawienie się islamu zmieniło oblicze regionu, wpływając na rozwój cywilizacyjny, prawo i życie duchowe milionów ludzi. W artykule przedstawione zostaną etapy powstania islamu, rola Proroka Mahometa oraz główne filary, które stanowią fundament tej religii.
Kontekst historyczny i społeczne tło
Na przełomie VI i VII wieku Półwysep Arabski był mozaiką plemion beduińskich, praktykujących pogańskie kultury, w którym dominowały wierzenia animistyczne oraz kulty bogów lokalnych. Najważniejszym ośrodkiem handlowym i religijnym było miasto Mekka, znane z sanktuarium Kaaby, przedmiotu pielgrzymek i symbolu jedności plemiennej. W Mekce krzyżowały się szlaki karawan z Jemenu, Syrii i Persji, co sprzyjało wymianie idei oraz kontaktom z chrześcijaństwem i judaizmem.
Różnice społeczne i ekonomiczne podzieliły mieszkańców na bogatych kupców, takich jak klan Kurajszytów, oraz biednych nomadów. Stałe konflikty i brak centralnej władzy skłaniały do szukania nowego porządku opartego na wspólnych wartościach. W takim otoczeniu narodziła się potrzeba uniwersalnej wizji życia duchowego, która odpowiedziałaby na oczekiwania ludzi spragnionych sprawiedliwości i sensu.
Objawienia i rola Proroka Mahometa
W wieku około czterdziestu lat Muhammad z plemienia Kurajszytów rozpoczął długie okresy medytacji w jaskini Hira pod Meką. W roku 610 n.e. otrzymał pierwsze objawienie od archanioła Gabriela. Te boskie przekazy, spisywane później jako Koran, stanowią świętą księgę islamu. Koran zbiorem wersetów (súr) ukazuje wizję jedynego Boga – Allaha, który wzywa do miłosierdzia, sprawiedliwości i posłuszeństwa Bogu.
Mahomet pełnił dwojaką rolę: proroka objawień oraz przywódcy społeczności. Jego przesłanie skupiało się na odrzuceniu wielobóstwa, ochronie wartości rodzinnych i potrzebie zjednoczenia plemion. Początkowo spotkał się z oporem wpływowych Mekijczyków, obawiających się utraty wpływów ekonomicznych i prestiżu religijnego. Przez kilka lat działał głównie w ukryciu, budując grono wiernych zwolenników.
Uchodźstwo do Medyny
W 622 roku społeczność muzułmanów przeżyła punkt zwrotny – hidżra, czyli emigracja do Medyny. Tam Mahomet uzyskał status lidera politycznego i duchowego. Wspólnota (umma) zaczęła funkcjonować według zasad zawartych w Konstytucji Medyńskiej, która gwarantowała prawa mniejszości i określała wzajemne obowiązki wiernych. Ukształtowało się podłoże pod pierwszy system prawny oparty na objawieniach Koranu i tradycjach Proroka.
Rozwój wspólnoty muzułmańskiej
W kolejnych latach islam rozprzestrzenił się z Medyny do Mekki, co zakończyło się pokojowym zdobyciem Kaaby w 630 roku. Po śmierci Mahometa w 632 roku wspólnota została przekazana w ręce kalifów, następców (chálifów) Proroka. Pierwsze cztery kalifaty – Abu Bakra, Umara, Usmana i Alego – prowadziły ekspansję terytorialną, jednocześnie umacniając wewnętrzną dyscyplinę religijną.
Wspólnota muzułmańska zjednoczyła pod sztandarem islamu różnorodne kultury, sięgając od Półwyspu Iberyjskiego po Azję Środkową. W miastach takich jak Damaszek, Bagdad czy Kair rozkwitały ośrodki naukowe, w których badano nauki przyrodnicze i humanistyczne. Rzetelność i uniwersalizm przesłania islamu przyciągały intelektualistów z całego świata, przekładając się na rozwój medycyny, matematyki i literatury.
Główne filary islamu
Filary islamu to pięć podstawowych praktyk, które każdy wierny zobowiązany jest wypełniać. Tworzą one ramy duchowego życia oraz wspólnotowej odpowiedzialności.
- Szahada – wyznanie wiary. Jest to proklamacja jedności Boga i prorockiej misji Mahometa. Wypowiedziana z przekonaniem stanowi warunek przynależności do wspólnoty.
- Salah – modlitwa. Pięć razy dziennie wierni zwracają się w kierunku Mekki, wykonując serię pokłonów. Modlitwa wprowadza dyscyplinę i utrzymuje stały kontakt z Bogiem.
- Sawm – post w miesiącu ramadan. Przez trzydzieści dni wierni powstrzymują się od jedzenia, picia i zachowań cielesnych od świtu do zmierzchu. Post służy oczyszczeniu duszy i umocnieniu samokontroli.
- Zakat – jałmużna. Obowiązkowy procent majątku (zwykle 2,5%) przeznaczany na pomoc ubogim i rozwój wspólnoty. Zakat wzmacnia społeczną spójność i dba o równowagę ekonomiczną.
- Hadżdż – pielgrzymka do Mekki. Przynajmniej raz w życiu, jeśli warunki materialne i zdrowotne na to pozwalają. Zgromadzenie wiernych różnych narodów stanowi symbol jedności i pokory wobec Boga.
Każdy filar jest ściśle powiązany z pozostałymi, tworząc spójny model życia religijnego. Praktyki te służą zarówno rozwojowi indywidualnemu, jak i budowaniu solidarnej, odpowiedzialnej wspólnoty muzułmańskiej.
