Abraham to postać, która od tysiącleci fascynuje wyznawców trzech wielkich religii: judaizmu, chrześcijaństwa i islamu. Jego życie i czyny stały się fundamentem monoteizmu oraz symbolem niezachwianej wiary w jedynego Boga. W kolejnych częściach przyjrzymy się, jak Abraham jest przedstawiany w każdej z tradycji, jakie znaczenie ma jego przymierze z Bogiem oraz dlaczego w XXI wieku wciąż inspiruje dialog między religiami.
Abraham w tradycji żydowskiej
W judaizmie Abraham uchodzi za pierwszego z patriarchów Izraela. W Księdze Rodzaju opisano go jako człowieka, który odpowiedział na boskie wezwanie, opuszczając rodzinne Ur nad Eufratem, aby zamieszkać w ziemi Chanaan. Jego podróż to nie tylko przemarsz geograficzny, lecz także głęboka lekcja zaufania i posłuszeństwa wobec Boga.
- Przymierze – Bóg obiecuje Abrahamowi liczne potomstwo i ziemię, co staje się kanonem żydowskiej nadziei na zbawienie narodu.
- Obrzezanie – znak przymierza, który ma być znakiem przynależności do wspólnoty wybranego ludu.
- Test of faith – kiedy Abraham ma złożyć w ofierze swego syna Izaaka, demonstruje skrajne zaufanie i gotowość do poświęcenia.
W judaistycznej egzegezie akcentuje się, że Abraham jest ojcem wiernych, który nie tylko otrzymuje obietnicę, ale także staje się wzorem oddania i gotowości do służby Bogu. Jego życie było pełne prób: głodu, wędrówek, konfliktów z lokalnymi władcami. Z każdego doświadczenia wychodził umocniony i wierniejszy swojej misji.
Abraham w chrześcijaństwie
Dla chrześcijan Abraham to przede wszystkim przykład wiary uzasadnionej uczynkami. W Nowym Testamencie, zwłaszcza w listach św. Pawła, podkreśla się, że usprawiedliwienie człowieka następuje przez wiarę, a Abraham jest pierwszym żywym świadectwem tej prawdy. W Liście do Rzymian (4,3) Paweł cytuje słowa: “Uwierzł Abraham Bogu, a poczytane mu to zostało za sprawiedliwość”.
- Pierwszy Kościół – Apostołowie odnosili się do Abrahama, by pokazać, że Nowe Przymierze w Chrystusie nie unieważnia obietnic dla wiernych.
- Typologia – Abraham jako proroctwo Ofiary Chrystusa, gdzie Izaak zapowiada Ofiarę Jezusa.
- Wspólnota – wzorce gościnności i troski o bliźniego uczą kochających serc drogę Ewangelii.
W tradycji kościelnej często nazywa się Abrahama “przyjacielem Boga” (Jk 2,23), co podkreśla intymność relacji między człowiekiem a Stwórcą. W sztuce sakralnej i homiliach Abraham występuje jako wzór posłuszeństwa i otwartości na objawienie. Jego przykład służy chrześcijanom, którzy mają wierzyć we wszechmoc Boga mimo pozornie sprzecznych okoliczności życiowych.
Abraham w islamie
W tradycji islamskiej Abraham (Ibrāhīm) jest jednym z najważniejszych proroków. W Koranie wymienia się go wielokrotnie, podkreślając jego rolę w szerzeniu czystego monoteizmu. W odróżnieniu od biblijnej wersji, w islamie to syn Ismail staje się przeciwnym Izaakowi dziedzicem przymierza.
- Ka’aba – według hadithów to Abraham i jego syn Ismail odbudowali sanktuarium w Mekce, czyniąc je centralnym miejscem kultu jednego Boga.
- Święto ofiary (Eid al-Adha) – upamiętnia gotowość Abrahama do złożenia w ofierze swojego syna; jego posłuszeństwo jest przykładem dla każdego muzułmanina.
- Hanifizm – Ibrāhīm jest przedstawiany jako prawdziwy hanif, czyli człowiek odrzucający politeizm i stojący przy czystej wierze w Boga.
Imię Abrahama w islamie powtarza się jako wzorzec dla wspólnoty muzułmańskiej (umma). Jego historia przypomina, że Bóg nie patrzy na pochodzenie etniczne, lecz na pokorę i oddanie. Wspólne pielgrzymki do Mekki i rytualne czyszczenie kamieni w miejscu Ka’aby podkreślają duchowe dziedzictwo proroka.
Abraham jako symbol jedności i dialogu między religiami
Od lat Abraham staje się ramą dla inicjatyw międzywyznaniowych. Organizacje takie jak Parliament of the World’s Religions promują “Drogę Abrahama” jako metaforę wspólnego odnajdowania wartości w trzech wielkich tradycjach monoteistycznych. Dzięki postaci Abraham łączy się:
- W judaizmie – fundament narodu wybranego, bezpośrednie przymierze z Bogiem.
- W chrześcijaństwie – zapowiedź Nowego Przymierza w Chrystusie, idea miłości bliźniego.
- W islamie – prorok czystego monoteizmu, odrzucający bałwochwalstwo.
Dialog abrahamiczny to także próba zrozumienia różnic w interpretacjach Pisma i praktykach kultu. Wspólne spotkania uczonych i duchownych promują pokojowe współistnienie, wskazując na wspólną genealogiczną linię wiary.
Inicjatywy edukacyjne
W wielu krajach organizuje się warsztaty i seminaria, które uczą historii Abrahama z punktu widzenia trzech religii. Młodzież poznaje fragmenty Biblii, Tory i Koranu, by zrozumieć, jak każda tradycja odczytuje pragnienie człowieka, by być we wspólnocie z Bogiem.
Wycieczki śladami Abrahama
Biura podróży proponują szlaki od Ur nad Eufratem przez Hebron aż po Mekę. Trasy te znakomicie ukazują historyczne realia życia koczowniczego i przypominają o znaczeniu miejsc pamięci: jaskini Machpela, Ka’aby czy Góry Moria.
Abraham jest wielopłaszczyznowym symbolem: patriarchą wyznawców Boga, archetypem człowieka poszukującego i obrońcą wspólnoty. Jego postać inspiruje nie tylko teologów, lecz również wszystkich tych, którzy dążą do pojednania między wyznaniami i budowania mostów porozumienia.
