Kim był Jezus z Nazaretu w oczach różnych religii to pytanie, które od wieków inspiruje badaczy, teologów i zwykłych wiernych. Jego postać wykracza daleko poza ramy jednej tradycji, stając się punktem odniesienia dla chrześcijaństwa, islamu, judaizmu czy religii wschodnich. Analiza Jego roli, misji i znaczenia pozwala dostrzec zarówno podobieństwa, jak i istotne różnice w interpretacji kluczowych wydarzeń i nauk. W poniższych częściach przyjrzymy się kolejnym perspektywom, ukazując, jak rozumiano Jego osobę oraz dzieło.
Postrzeganie Jezusa w chrześcijaństwie
W tradycji chrześcijańskiej Jezus z Nazaretu odgrywa rolę centralną, będąc uważanym za Syna Bożego i jednocześnie za Boga wcielonego. Zgodnie z nauką zawartą w Nowym Testamencie, Jego przyjście na świat miało na celu przyniesienie zbawienia ludzkości przez ofiarę na krzyżu i triumf nad śmiercią.
Główne elementy wiary chrześcijańskiej to:
- Wcielenie – przekonanie, że Słowo Boże stało się ciałem w osobie Jezusa;
- Trójca – tajemnica jednego Boga w trzech Osobach: Ojca, Syna i Ducha Świętego;
- Zmartwychwstanie – dowód zwycięstwa nad śmiercią i obietnica życia wiecznego;
- Sakramenty – środki łaski ustanowione przez Chrystusa, m.in. Eucharystia i chrzest;
- Proroctwa Starego Testamentu spełnione w Jego osobie.
Od najdawniejszych czasów Kościół rozwijał teologiczne rozumienie Jezusa. W I wieku istniały spory dotyczące Jego boskości i człowieczeństwa zakończone w IV wieku definicją chalcedońską, według której Chrystus jest jedną osobą w dwóch naturach: boskiej i ludzkiej. W kolejnych stuleciach rozwijały się różne tradycje: katolicka, prawosławna oraz liczne nurty protestanckie, co skutkowało bogactwem form kultu, pism i refleksji dogmatycznej.
W literaturze chrześcijańskiej Jezus bywa określany jako Mistrz, Oblubieniec, Dobry Pasterz czy Arcykapłan. Jego nauczanie, zawarte w Kazaniu na Górze i przypowieściach, stało się fundamentem etyki i duchowości. Współcześnie różnice między denominacjami wpływają na sposób przyjmowania Jego persony, ale żadna z ich nie kwestionuje Jego wyjątkowości ani kluczowej roli w historii zbawienia.
Jezus w oczach islamu
W islamie Jezus (arab. ʿĪsā) jest uznawany za jednego z najważniejszych proroków i posłańców Boga, obok Adama, Noego, Abrahama, Mojżesza czy Mahometa. Koran poświęca mu wiele uwagi, odróżniając jego misję od misji samego Proroka Mahometa, choć obaj pełnią podobną rolę głosicieli jedynego Boga (Allah).
- Nie uznaje się boskości Jezusa ani Jego wskrzeszenia, a jedynie Jego umiejętności dokonywania cudów za pozwoleniem Boga.
- Zgoda co do dziewiczego poczęcia Maryi (Maryam), choć bez nadania statusu „Matki Bożej”.
- Przekonanie, że Jezus nie został ukrzyżowany, lecz Bóg ocalił Go poprzez wniebowzięcie.
- Oczekiwanie na Jego powtórne przyjście przed Sądem Ostatecznym, by przywrócić sprawiedliwość i zniszczyć fałszywe nauki.
W Koranie Jezus nazywany jest „Słowem Boga”, co odnosi się do aktu stworzenia i uzdrowień; „Duch Boga”, co podkreśla Jego wyjątkowe pochodzenie. Muzułmanie naśladują Go jako wzór posłuszeństwa wobec praw Bożych, doceniają Jego miłosierdzie i czystość życia, choć nie wierzą w ofiarę ekspiacyjną ani boskie zmartwychwstanie.
Rola Jezusa w islamie pełni ważną funkcję ekumeniczną – łącząc wiernych religii monoteistycznych wokół wspólnego szacunku i uznania Jego misji. Pomimo różnic doktrynalnych temat ten bywa motywem dialogu muzułmańsko-chrześcijańskiego, zwłaszcza w kontekście współczesnych wyzwań religijnych i społecznych.
Perspektywy judaizmu i innych religii
W judaizmie Jezus z Nazaretu jest postacią historyczną, ale nie uznawaną za Mesjasza ani za proroka w sensie biblijnym. Żydowskie tradycje traktują Jego działalność jako jedną z wielu herezji wobec Prawa Tory, co spowodowało odrzucenie Jego roszczeń do zbawienia Izraela.
- Brak wiary w Jego boskość i zmartwychwstanie.
- Postrzeganie chrześcijaństwa jako ruchu odszedłemu od monoteizmu judaistycznego.
- Historyczne relacje ukazują konflikt między Jezusem a faryzeuszami, co stało się argumentem żydowskich teologów.
W tradycjach wschodnich, takich jak hinduizm czy buddyzm, Jezus bywa niezwykle szanowany jako nauczyciel moralny i awatar o boskiej naturze. Chociaż Jego objawienie nie jest tam uznawane w sensie sakralnym, wiele ruchów new age wykorzystuje elementy Jego nauk w praktykach medytacyjnych i ekumenicznych.
Współczesne religioznawstwo zwraca uwagę na uniwersalizm przesłania Jezusa – miłość bliźniego, pokój, przebaczenie – co pozwala budować mosty pomiędzy różnymi światopoglądami. Jego postawa i słowa inspirują także świeckie ruchy humanistyczne, które traktują Go jako symbol etycznej odwagi.
Interpretacje postaci Jezusa w poszczególnych tradycjach odzwierciedlają różnice teologiczne, ale również wspólne dążenie do zrozumienia sensu śmierci, wiary i nadziei na życie wieczne. W każdej z perspektyw Jego życie i działalność stanowią wyzwanie dla czytelnika lub słuchacza, aby na nowo zmierzyć się z pytaniem o naturę dobra, prawdy i ostatecznego celu ludzkiego istnienia.
