Ramadan – znaczenie miesiąca i zasady postu w islamie

Ramadan to dziewiąty miesiąc muzułmańskiego kalendarza księżycowego, mający szczególne znaczenie religijne w islamie. Wiąże się z postem, modlitwą, lekturą Koranu i dobroczynnością. Post, po arabsku sawm, jest jednym z podstawowych obowiązków religijnych muzułmanów, przy czym tradycja przewiduje określone zwolnienia. Ramadan jest nazwą miesiąca, a nie nazwą pojedynczego święta. Jego zakończenie otwiera święto Id al-Fitr, znane również pod zapisem Eid al-Fitr.

Dlaczego ramadan jest ważny

Koran łączy ramadan z objawieniem, które jest dla muzułmanów Bożym przewodnictwem. Miesiąc ten służy pogłębianiu świadomości Boga, samodyscypliny i wdzięczności. Powstrzymywanie się od jedzenia i picia nie wyczerpuje sensu praktyki. Istotne są również sposób mówienia, stosunek do innych ludzi i gotowość do pomocy potrzebującym.

W tradycji szczególną rangę ma Lajlat al-Kadr, Noc Przeznaczenia lub Mocy, wiązana z objawieniem Koranu. Poszukuje się jej w ostatniej części ramadanu, zwłaszcza podczas nieparzystych nocy ostatnich dziesięciu dni. Nie wszystkie wspólnoty jednakowo określają jej datę. Z tego powodu w definicji ogólnej lepiej opisać znaczenie tej nocy niż przypisywać jej jeden niezmienny termin.

Od kiedy do kiedy trwa post

Codzienny post trwa od świtu do zachodu słońca. Początek nie jest więc wyznaczany przez wschód słońca. W czasie postu osoby nim objęte powstrzymują się między innymi od jedzenia, picia i współżycia seksualnego. Po zachodzie słońca można spożyć posiłek, a następnego dnia post rozpoczyna się ponownie. Ramadan nie polega na nieprzerwanym niejedzeniu przez cały miesiąc.

Posiłek przed świtem nazywa się suhur, natomiast posiłek przerywający post po zachodzie słońca to iftar. Mogą mieć one charakter rodzinny lub wspólnotowy. Godziny zależą od miejsca i pory roku, dlatego nie istnieje jedna godzina rozpoczęcia postu właściwa dla całego świata. Szczególne warunki geograficzne wymagają zasad przyjmowanych przez daną wspólnotę lub autorytety religijne.

Kto pości i jakie istnieją wyjątki

Obowiązek postu dotyczy zasadniczo muzułmanów po osiągnięciu dojrzałości religijnej, zdolnych do jego zachowania. Dzieci nie są nim objęte na takich samych zasadach jak osoby dojrzałe. Zwolnienia lub odroczenia dotyczą między innymi choroby, podróży i sytuacji, w których post stwarza trudności uwzględniane przez prawo religijne. Osoby miesiączkujące nie zachowują postu w czasie menstruacji i później odrabiają pominięte dni.

Szczegółowe zasady dotyczące ciąży, karmienia, trwałej niezdolności do postu, odrabiania dni lub świadczeń na rzecz potrzebujących różnią się w zależności od sytuacji i szkoły prawnej. Nie można więc przyjmować, że każda osoba nieposzcząca łamie religijne zobowiązanie. Religijny opis wyjątków wymaga uwzględnienia okoliczności danej osoby.

Modlitwa i dobroczynność podczas ramadanu

W ramadanie wiele osób poświęca więcej czasu recytacji Koranu, modlitwie i spotkaniom wspólnotowym. W tradycji sunnickiej charakterystyczne są dodatkowe modlitwy nocne tarawih. Poszczególne społeczności mają również własne zwyczaje związane z posiłkami, odwiedzinami i pomocą sąsiedzką. Praktyk lokalnych nie należy jednak utożsamiać z obowiązkami wszystkich muzułmanów.

Ważną rolę odgrywa dobroczynność. Z końcem miesiąca wiąże się zakat al-fitr, świadczenie przeznaczane dla potrzebujących, odróżniane od zakatu liczonego od określonego majątku. Ramadan łączy w ten sposób praktykę osobistą z odpowiedzialnością za wspólnotę. Jego znaczenia nie oddaje ani opis samej diety, ani przedstawienie go wyłącznie jako okresu wieczornych spotkań.

Dlaczego daty ramadanu się zmieniają

Kalendarz muzułmański jest księżycowy, dlatego ramadan przesuwa się względem używanego w Polsce kalendarza gregoriańskiego i z czasem przypada w różnych porach roku. Miesiąc liczy 29 lub 30 dni. Ustalanie początku może opierać się na obserwacji pierwszego sierpa nowego Księżyca lub przyjętych metodach obliczeń, co czasem prowadzi do różnic między wspólnotami. Konkretne daty i godziny należy zatem sprawdzać dla danego roku oraz miejsca.