Zmartwychwstanie – czym jest i jak rozumieją je religie?

Zmartwychwstanie oznacza w religii przywrócenie zmarłych do życia mocą Boga. Jest ważnym pojęciem chrześcijaństwa, judaizmu i islamu, choć tradycje te różnią się w szczegółach nauczania. W chrześcijaństwie centralne miejsce zajmuje wiara w zmartwychwstanie Jezusa oraz związana z nią nadzieja przyszłego zmartwychwstania ludzi. Pojęcie dotyczy losu całego człowieka, dlatego nie jest jedynie inną nazwą przekonania o dalszym istnieniu duszy.

Zmartwychwstanie Jezusa w chrześcijaństwie

Według Nowego Testamentu Jezus powstał z martwych po ukrzyżowaniu, a jego uczniowie spotykali go jako żyjącego. Ewangelie i listy apostolskie przedstawiają to jako przełomowe wydarzenie, które nadaje sens jego misji. Chrześcijanie wyznają, że śmierć nie ma nad nim ostatecznej władzy. Pamiątką tego wydarzenia jest Wielkanoc, a cotygodniowym odniesieniem także niedziela.

W Pierwszym Liście do Koryntian, w rozdziale 15, Paweł łączy wiarę w zmartwychwstanie Chrystusa z nadzieją zmartwychwstania zmarłych. Rozróżnia przy tym obecny stan człowieka i przyszłe życie przemienione. Dla teologii chrześcijańskiej nie jest to wyłącznie metafora trwania pamięci o nauczycielu, lecz twierdzenie o działaniu Boga wobec rzeczywistości śmierci.

Zmartwychwstanie ciała

Sformułowanie „zmartwychwstanie ciała” występuje w chrześcijańskich wyznaniach wiary. Podkreśla, że zbawienie obejmuje całego człowieka, a cielesność nie jest tylko zbędną powłoką. W katolickim ujęciu dusza po śmierci oczekuje ponownego zjednoczenia z ciałem, które zostanie przemienione. Nie chodzi o zwykłe odtworzenie obecnego stanu biologicznego.

Nauczanie łączy przyszłe zmartwychwstanie z ostatecznym spełnieniem dziejów i powrotem Chrystusa. Szczegółowego sposobu tej przemiany nie przedstawia jako dostępnej człowiekowi wiedzy technicznej. Język obrazów, obietnicy i wyznania wiary służy opisowi nadziei religijnej. Wyobrażenia artystyczne nie są dosłowną instrukcją odczytywania tej doktryny.

Zmartwychwstanie w judaizmie

Wiara w powstanie zmarłych ma ważne miejsce w tradycyjnej teologii żydowskiej. Jej ślady znajdują się między innymi w Księdze Daniela, a rozwinięcia w literaturze rabinicznej. Odwołuje się do niej również modlitwa Amida. Temat jest łączony z przyszłym światem, Bożą sprawiedliwością oraz nadzieją odnowy, choć te pojęcia nie zawsze mają identyczny zakres.

Żydowskie źródła i późniejsze nurty różnią się w określaniu czasu, uczestników i charakteru zmartwychwstania. Nie wszystkie współczesne interpretacje przyjmują jednakowo dosłowne rozumienie opisów. Dlatego judaizmu nie należy przedstawiać jako tradycji mającej jeden szczegółowy scenariusz życia po śmierci. Istotna jest różnorodność jego tekstów i szkół myślenia.

Zmartwychwstanie w islamie

W islamie przyszłe wskrzeszenie ludzi wiąże się z dniem sądu i odpowiedzialnością przed Bogiem. Koran wielokrotnie odwołuje się do Bożej mocy ponownego powołania człowieka do życia. W surze 75 odpowiada na wątpliwość, czy możliwe jest ponowne zebranie ludzkich kości. Zmartwychwstanie należy zatem do szerszej nauki o ostatecznym losie ludzi.

Ta wiara nie jest oparta na przyjęciu chrześcijańskiej interpretacji śmierci i zmartwychwstania Jezusa. Islam ma własny obraz objawienia, sądu i miłosierdzia. Podobieństwo przekonań dotyczących przyszłego powstania zmarłych współistnieje więc z zasadniczymi różnicami w nauce o Chrystusie. Porównanie religii wymaga zachowania obu tych perspektyw.

Zmartwychwstanie a wskrzeszenie i reinkarnacja

W chrześcijańskiej teologii odróżnia się zmartwychwstanie Chrystusa od przywrócenia kogoś do dotychczasowego, śmiertelnego życia. Biblijne wskrzeszenie Łazarza jest przykładem tego drugiego znaczenia. Zmartwychwstały Chrystus ma natomiast żyć w sposób przemieniony, poza panowaniem śmierci. W języku potocznym oba słowa bywają używane mniej precyzyjnie.

Reinkarnacja zakłada ponowne narodziny lub przyjęcie kolejnej postaci istnienia, zwykle w ramach powtarzającego się cyklu. Zmartwychwstanie jest rozumiane jako ostateczne działanie Boga wobec zmarłych, a nie następne wcielenie. Również nieśmiertelność duszy jest osobnym pojęciem: dotyczy jej trwania, podczas gdy nauka o zmartwychwstaniu obejmuje także cielesny wymiar osoby.