Piekło – co oznacza w chrześcijaństwie i innych religiach?

Piekło to religijne określenie losu związanego z potępieniem, karą lub oddzieleniem od Boga. W katolicyzmie oznacza definitywne zerwanie wspólnoty z Bogiem i zbawionymi. W porównaniach religii tym samym słowem tłumaczy się również inne wyobrażenia bolesnego życia po śmierci. Nie wszystkie mają jednak identyczny charakter, czas trwania ani uzasadnienie. Znaczenie piekła trzeba odróżniać od szerszego pojęcia krainy zmarłych.

Piekło w nauczaniu katolickim

Katechizm Kościoła Katolickiego wiąże piekło z ostatecznym odrzuceniem Bożej miłości i trwaniem w tym wyborze. Najważniejszą konsekwencją jest wieczne oddzielenie od Boga, uznawanego za źródło pełni życia. Nauka ta łączy odpowiedzialność człowieka z przekonaniem, że jego wolność ma realne znaczenie. Nie przedstawia Boga jako kogoś, kto z góry przeznacza wybrane osoby do potępienia.

W tym ujęciu wypowiedzi o piekle są wezwaniem do nawrócenia i troski o innych. Ewangeliczne obrazy sądu odnoszą się między innymi do obojętności wobec potrzebujących. Nie stanowią natomiast upoważnienia do wydawania pewnych wyroków o losie konkretnego zmarłego. Jan Paweł II podkreślał, że człowiekowi nie jest dana wiedza, którzy ludzie zostali potępieni.

Ogień i ciemność w języku biblijnym

Teksty chrześcijańskie posługują się obrazami ognia, ciemności, utraty i zamknięcia drogi do wspólnoty zbawionych. Obrazy te podkreślają powagę odrzucenia dobra oraz doświadczenie zerwania więzi. Poszczególni komentatorzy różnie wyjaśniają ich dosłowność. Samo zestawienie symboli nie daje podstaw do sporządzenia fizycznej mapy zaświatów.

W popularnej sztuce piekło bywa przedstawiane jako królestwo diabła. Chrześcijańskie teksty o sądzie mówią jednak również o ukaraniu szatana. Nie opisują go jako niezależnego władcy równorzędnego Bogu. Literackie wizje, malarstwo i opowieści ludowe rozbudowały szczegóły piekielnych scen, które należy odróżniać od twierdzeń konkretnego wyznania.

Szeol i gehenna nie znaczą tego samego

Szeol w Biblii hebrajskiej jest związany przede wszystkim ze światem umarłych. Nie każdy opis zejścia do Szeolu mówi o karze za moralne zło. W wielu tekstach wspólny los śmiertelnych jest ważniejszy niż podział na nagrodzonych i ukaranych. Tłumaczenie wszystkich takich miejsc słowem piekło może wprowadzać do tekstu znaczenie, którego on nie zakłada.

Z kolei Gehenna wywodzi swoją nazwę od doliny Hinnom i stała się określeniem używanym w rozważaniach o sądzie. W tradycjach żydowskich Gehinnom często łączy się z oczyszczeniem, lecz poglądy na życie przyszłe są zróżnicowane. Tego pojęcia nie można bez objaśnienia utożsamić ani z katolickim wiecznym piekłem, ani z czyśćcem.

Różne odpowiedzi chrześcijańskiej teologii

W dziejach chrześcijaństwa dyskutowano o wieczności potępienia oraz o stosunku Bożej sprawiedliwości do miłosierdzia. Obok nauki o trwałym oddzieleniu pojawiał się anihilacjonizm, zgodnie z którym ostateczny los potępionych polega na utracie istnienia. Inne stanowiska rozwijały nadzieję albo przekonanie o ostatecznym pojednaniu wszystkich z Bogiem.

Nie są to równoważne formuły jednej powszechnie przyjętej nauki. Różnią się także twierdzenie, że wszyscy zostaną zbawieni, oraz nadzieja wyrażana bez pewności co do ostatecznego wyniku. Spór dotyczy odczytania tekstów, natury wolności i sensu kary. Opis słownikowy powinien wskazywać istnienie tych stanowisk bez przypisywania ich całemu chrześcijaństwu.

Piekło w islamie i różnica wobec czyśćca

W islamie Dżahannam jest określeniem rzeczywistości kary, a obrazy ognia należą do koranicznych ostrzeżeń przed odrzuceniem Bożego prowadzenia. Nauka ta pozostaje związana z sądem, odpowiedzialnością i miłosierdziem Boga. Jej szczegółowe interpretacje wymagają odwołania do muzułmańskich źródeł, zamiast przenoszenia na islam całego chrześcijańskiego schematu zaświatów.

Katolicki czyściec ma inne znaczenie niż piekło: dotyczy oczyszczenia osób, których zbawienie jest pewne. Nie jest czasowym pobytem w piekle ani możliwością przejścia z ostatecznego potępienia do nieba. W codziennym języku słowo piekło oznacza też skrajne cierpienie. To metaforyczne użycie trzeba odróżniać od religijnej nauki o losie po śmierci.