Kaaba – czym jest i jakie ma znaczenie w islamie

Kaaba jest świętą budowlą islamu znajdującą się w Mekce, wewnątrz kompleksu Al-Masdżid al-Haram, czyli Świętego Meczetu. Ma formę zbliżoną do sześcianu i jest rozpoznawana dzięki czarnemu okryciu. Ku Kaabie muzułmanie zwracają się podczas modlitwy rytualnej. Jej znaczenie łączy wspólny kierunek kultu, pamięć o Abrahamie oraz obrzędy hadżdżu i umry.

Budowla w obrębie Świętego Meczetu

Kaaba i otaczający ją meczet nie są tym samym obiektem. Kaaba stoi w rozległej przestrzeni przeznaczonej między innymi do obchodzenia jej przez pielgrzymów. Sale modlitwy, krużganki, minarety oraz pozostałe części kompleksu należą do Świętego Meczetu. Fotografia całego dziedzińca pokazuje więc znacznie więcej niż samą Kaabę.

Czarne okrycie budowli nosi nazwę kiswa. Jest tkaniną z haftowanymi napisami, a nie czarną powierzchnią kamiennych ścian. Rozpoznawalny wygląd obejmuje zatem zarówno konstrukcję, jak i jej religijną oprawę. Nie należy też utożsamiać całej budowli z Czarnym Kamieniem: ten stanowi odrębny element umieszczony w jednym z narożników.

Kierunek modlitwy zwany kiblą

Kibla to kierunek, w którym wierni zwracają się podczas salatu. W meczecie wskazuje go między innymi mihrab, czyli charakterystyczna nisza w ścianie modlitewnej. Wierni przebywający w różnych krajach kierują się ku temu samemu świętemu miejscu, choć geograficznie oznacza to dla nich różne strony świata.

Koran w surze 2, wersecie 144, odnosi modlitewne zwrócenie się do Świętego Meczetu. Wspólna orientacja wyraża jedność kultu. Adresatem modlitwy jest Bóg, nie kamienna konstrukcja. Podobnie określenie dom Boga wskazuje na sakralną rangę miejsca i jego przeznaczenie, a nie na przekonanie, że Bóg mieszka w budynku jak człowiek.

Abraham i Ismail w tradycji islamu

Tradycja muzułmańska łączy Kaabę z Abrahamem, nazywanym Ibrahimem, oraz jego synem Ismailem. Sura 2, werset 127, opisuje podnoszenie przez nich fundamentów Domu i modlitwę o przyjęcie tego dzieła. Ta opowieść osadza mekkańskie sanktuarium w historii wiary w jednego Boga, wcześniejszej niż działalność Mahometa.

W słowniku religijnym należy jasno zaznaczać charakter tego przekazu. Koran i tradycja objaśniają sens miejsca dla wierzących; nie są tym samym rodzajem źródła co dokumentacja kolejnych prac budowlanych. Tożsamość sakralna sanktuarium nie oznacza również, że wszystkie elementy obecnej konstrukcji pochodzą z jednej epoki.

Tawaf podczas pielgrzymki

Tawaf jest obrzędem obchodzenia Kaaby siedem razy w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara. Budowla pozostaje po lewej stronie uczestnika. Przejściu towarzyszy modlitwa. Oficjalne materiały pielgrzymkowe Nusuk opisują ten ruch jako oddawanie czci Bogu przez obrzęd wykonywany wokół świętego Domu.

Obchodzenie Kaaby stanowi część hadżdżu i umry, ale nie wyczerpuje żadnej z tych pielgrzymek. Hadżdż obejmuje określony czas i dodatkowe miejsca oraz obrzędy, w tym pobyt na Arafacie. Umra ma odmienny zakres. Sam widok pielgrzymów na dziedzińcu nie pozwala więc odtworzyć całej drogi religijnej, którą odbywają.

Czarny Kamień i znaczenie wspólnotowe

Czarny Kamień znajduje się w narożniku Kaaby i służy jako punkt odniesienia przy liczeniu okrążeń. Jest otaczany religijnym szacunkiem. Materiały Nusuk opisują także gest wskazania w jego kierunku przy rozpoczynaniu kolejnego okrążenia. Nie należy przedstawiać go jako osobnego bóstwa ani utożsamiać jego czci z całym znaczeniem Kaaby.

Dla muzułmanina mieszkającego daleko od Mekki związek z Kaabą jest obecny również w codziennej modlitwie. Dla pielgrzyma ten sam punkt odniesienia staje się miejscem spotkania wiernych z różnych krajów. Budowla łączy więc lokalne sanktuarium z ponadnarodową wspólnotą islamu, bez znoszenia różnic języka, kultury i tradycji uczestników.