Basmala – znaczenie formuły Bismillah w islamie

Basmala jest krótką formułą religijną używaną w islamie, której pełny sens oddaje polskie wyrażenie „w imię Boga Miłosiernego, Litościwego”. Rozpoczyna się od arabskiego Bismillah. Pojawia się w Koranie, w modlitwie oraz przy podejmowaniu codziennych działań. Wypowiadający ją muzułmanin zwraca uwagę ku Bogu i Jego miłosierdziu. Nazwa basmala określa całą formułę, a nie osobną księgę ani samodzielny obrzęd.

Co oznacza Bismillah

Pierwszy człon, Bismillah, oznacza działanie w imię Boga. W pełnej formule następują po nim określenia ar-Rahman i ar-Rahim, odnoszące się do Bożego miłosierdzia. Polskie przekłady oddają je nieco inaczej, między innymi jako Miłosierny i Litościwy. Różnica doboru słów nie musi oznaczać różnicy w tekście arabskim.

W zapisie alfabetem łacińskim można spotkać formy Bismillah al-Rahman al-Rahim oraz Bismillahir-Rahmanir-Rahim. Odmienna transliteracja wynika między innymi z uwzględnienia sposobu łączenia wyrazów w wymowie. Przy objaśnianiu pojęcia warto odróżnić skrócone przywołanie imienia Boga od pełnego brzmienia basmali.

Basmala w Koranie

W układzie Koranu basmala poprzedza wszystkie sury poza dziewiątą, At-Tawba. Jest więc jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów zapisu świętej księgi. Kwestia zaliczania jej do numerowanych wersetów, zwłaszcza w Al-Fatiha, była jednak różnie rozstrzygana w tradycjach recytacji i w szkołach prawa religijnego.

Pełna formuła występuje również wewnątrz sury An-Naml, w wersecie 27:30. Stanowi tam początek listu Salomona przywołanego w opowieści o władczyni Saby. Ten przykład pokazuje związek basmali z rozpoczynaniem ważnej wypowiedzi w imię Boga. Jej obecność w Koranie nie ogranicza się zatem do miejsca przed kolejnymi rozdziałami.

Zastosowanie w codziennym życiu

Przywołanie imienia Boga przed jedzeniem ma oparcie w hadisach. W przekazie ze zbioru Al-Buchariego Mahomet poucza chłopca, aby rozpoczynał posiłek od wspomnienia Boga. Taka praktyka wiąże zwyczajną czynność z wdzięcznością i religijną uważnością. Nie wymaga, aby każdy posiłek przyjmował formę rozbudowanego nabożeństwa.

Basmala może też otwierać zapisany tekst lub inne podejmowane działanie. Jej funkcja polega na świadomym rozpoczęciu czynności z odniesieniem do Boga. W tym sensie łączy życie codzienne z modlitwą. Samo wystąpienie krótkiej formuły w wypowiedzi nie oznacza, że osoba przystępuje właśnie do obowiązkowej modlitwy rytualnej.

Dlaczego sposób recytacji w modlitwie się różni

Miejsce basmali w salacie wiąże się z recytacją Al-Fatiha. Uczeni muzułmańscy różnią się w ocenie jej statusu i sposobu wypowiadania. W jednych praktykach jest słyszalna, w innych recytuje się ją cicho. Rozbieżności należy wyjaśniać przez odniesienie do określonej szkoły, zamiast przedstawiać jeden zwyczaj jako jedyny muzułmański.

Na przykład stanowisko hanafickie opisane przez SeekersGuidance przewiduje cichą recytację przed Al-Fatiha przez osobę, która w danej sytuacji sama recytuje tekst. Basmala jest w tym ujęciu odrębnym wersetem, a nie częścią Al-Fatiha. Przykład ten pokazuje, że różny sposób użycia tej samej formuły może wynikać z uporządkowanej tradycji interpretacyjnej.

Kaligrafia i odróżnienie od innych formuł

Basmala jest również tematem kaligrafii muzułmańskiej. W zbiorach Metropolitan Museum of Art znajduje się egipski fragment zapisany pismem kufickim, datowany na X lub początek XI wieku, zawierający tę formułę. Ozdobny zapis łączy czytelną treść religijną z kompozycją liter. Nie jest jedynie abstrakcyjnym ornamentem.

Basmali nie należy utożsamiać z szahadą ani takbirem. Szahada jest wyznaniem wiary, a takbir wyraża wielkość Boga. Basmala przywołuje Jego imię i miłosierdzie na początku działania. Te formuły mogą występować blisko siebie w religijnym życiu muzułmanina, lecz każda ma inne brzmienie i własną funkcję.