Simchat Tora – święto zakończenia i rozpoczęcia czytania Tory

Simchat Tora to żydowskie święto, którego nazwę tłumaczy się jako radość z Tory. Jego głównym motywem jest zakończenie rocznego cyklu publicznego czytania Pięcioksięgu i rozpoczęcie go od nowa. Po końcowym fragmencie Księgi Powtórzonego Prawa odczytuje się początek Księgi Rodzaju. Święto podkreśla trwałość związku wspólnoty z Torą, a jego rozpoznawalną oprawę stanowią śpiew, taniec i uroczyste obnoszenie zwojów.

Dlaczego koniec czytania staje się początkiem?

Roczny porządek lektur dzieli Torę na fragmenty odczytywane w synagodze w kolejnych tygodniach. Simchat Tora zamyka ten cykl, ale nie oznacza zakończenia nauki. Natychmiastowy powrót do pierwszych wersetów pokazuje, że tekst można poznawać ponownie i odczytywać w zmieniających się okolicznościach życia. Powtórzenie jest częścią religijnej praktyki studiowania.

W zakończeniu Pięcioksięgu pojawia się śmierć Mojżesza, natomiast początek Księgi Rodzaju opowiada o stworzeniu świata. Zestawienie tych lektur łączy domknięcie historii z ponownym otwarciem opowieści. Wspólnota nie pozostaje przy ostatniej stronie. Ciągłość czytania wyraża przekonanie, że relacja z nauczaniem Tory trwa przez kolejne pokolenia.

Hakafot, czyli świąteczne okrążenia

Charakterystycznym zwyczajem są hakafot: uroczyste okrążenia ze zwojami wyjętymi z aron ha-kodesz, szafy przeznaczonej na ich przechowywanie. Zwykle wykonuje się siedem okrążeń. Towarzyszą im śpiew i taniec, a cała celebracja ma wyraźnie radosny charakter. Zwoje są traktowane z szacunkiem jako przedmioty służące publicznemu odczytywaniu świętego tekstu.

W wielu wspólnotach hakafot odbywają się wieczorem i podczas nabożeństwa w ciągu dnia. Ich znaczenie wykracza poza sam pokaz ceremonialny. Radość wyraża się ruchem i wspólnym uczestnictwem, nie tylko słuchaniem objaśnienia. Osoby o różnym stopniu znajomości tekstu mogą w ten sposób uczestniczyć w święcie poświęconym jego znaczeniu dla wspólnoty.

Kiedy przypada Simchat Tora?

Święto jest związane z zakończeniem jesiennego cyklu obchodów i następuje po Sukot. W Izraelu Simchat Tora obchodzi się razem z Szmini Aceret, dwudziestego drugiego dnia miesiąca tiszri. W tradycyjnym kalendarzu diaspory, zachowującym drugi dzień świąteczny, przypada ono na dwudziesty trzeci dzień tego miesiąca.

W wielu wspólnotach judaizmu reformowanego również poza Izraelem celebruje się oba aspekty w jednym dniu. Dlatego przy ustalaniu daty trzeba uwzględnić miejscową tradycję. Daty w kalendarzu gregoriańskim zmieniają się z roku na rok. Samo określenie „po Sukot” nie wyjaśnia jeszcze wszystkich różnic w terminie i organizacji obchodów.

Czytania, wyróżnienia i udział dzieci

W tradycyjnym porządku nabożeństwa szczególnie uroczysty charakter mają wezwania do czytania końcowego fragmentu Tory i jej początku. Osoby otrzymujące te wyróżnienia nazywa się odpowiednio chatan Tora i chatan Bereszit. Nazwy przywołują obraz oblubieńca i podkreślają radosną więź z nauką. Sposób przyznawania wyróżnień zależy od wspólnoty.

W wielu synagogach zwiększa się liczbę wezwań do Tory, aby umożliwić szerszy udział uczestników. Istnieją także zwyczaje angażujące dzieci, na przykład wspólne błogosławieństwo czy udział w pochodzie z chorągiewkami. Zakres uczestnictwa kobiet i mężczyzn różni się między nurtami judaizmu. Praktyki jednej synagogi nie stanowią wzorca obowiązującego wszystkie pozostałe.

Historia święta i jego współczesny sens

Simchat Tora w znanym dziś kształcie rozwijało się wraz z upowszechnianiem rocznego cyklu czytań. W dawnych wspólnotach żydowskich istniały także inne porządki lektury, między innymi cykl obejmujący około trzech lat. Oznacza to, że obecnej oprawy święta nie należy przedstawiać jako niezmiennego obrzędu ustanowionego wprost w Pięcioksięgu.

Współczesne żydowskie objaśnienia podkreślają zarówno radość ze studiowania, jak i możliwość ponownego stawiania pytań tekstowi. Świętowanie nie musi oznaczać, że każdy fragment jest łatwy do zrozumienia. Simchat Tora celebruje gotowość do dalszego czytania i uczenia się. Z tego powodu różni się od Szawuot, którego głównym religijnym motywem jest otrzymanie Tory.