Bima – znaczenie, wygląd i funkcja w synagodze

Bima jest wydzielonym miejscem w synagodze, z którego publicznie czyta się Torę. Najczęściej ma postać podwyższenia ze stołem lub pulpitem umożliwiającym rozłożenie zwoju. Nazwą tą określa się również sam stół do czytania, nawet gdy nie stoi on na wysokim podeście. W zależności od tradycji bima może służyć także prowadzeniu części modlitw i wygłaszaniu nauk. Jej położenie wpływa na sposób zgromadzenia wiernych wokół tekstu i osób uczestniczących w obrzędzie.

Do czego służy bima podczas czytania Tory

Zwój Tory wyjmuje się z przeznaczonej dla niego szafy, czyli aron ha-kodesz, i przenosi na miejsce odczytywania. Rozłożony tekst wymaga stabilnego oparcia. Stół bimy pozwala znaleźć odpowiedni fragment i odczytać go wobec wspólnoty. Funkcja ta odróżnia bimę od miejsc, w których przechowuje się księgi albo prowadzi codzienną naukę.

Z czytaniem wiąże się alija, czyli wezwanie osoby do wypowiedzenia błogosławieństw towarzyszących lekturze. Przy bimie mogą zatem znajdować się czytający, osoby otrzymujące ten zaszczyt oraz uczestnicy pomagający w porządku obrzędu. Dokładny podział ról i zasady dopuszczania do nich różnią się między nurtami judaizmu.

Dlaczego bima często stoi pośrodku

Centralne położenie jest charakterystyczne dla wielu tradycyjnych synagog. Majmonides uzasadniał je możliwością dobrego słyszenia czytania przez zgromadzonych. W późniejszych objaśnieniach pojawia się również odniesienie do ołtarza na dziedzińcu Świątyni Jerozolimskiej. Podobieństwo ma charakter interpretacji symbolicznej, a nie utożsamienia obu miejsc.

Usytuowanie wewnątrz zgromadzenia podkreśla wspólny udział w słuchaniu Tory. Nie tworzy jednak jedynego spotykanego rozwiązania architektonicznego. Na układ wnętrza wpływały rozmiary budynku, zwyczaje wspólnoty i zmiany sposobu prowadzenia nabożeństwa. Dlatego fotografii pojedynczej synagogi nie należy traktować jako wzoru dla całego judaizmu.

Jakie formy przyjmują bimy

Bima może być prostym podestem albo rozbudowaną konstrukcją otoczoną balustradą, z wejściem po kilku stopniach. W historycznych synagogach występowały formy drewniane i murowane, czasem zwieńczone baldachimem. Stół do czytania przykrywa się tkaniną, a jego powierzchnia może być lekko nachylona, aby ułatwić korzystanie ze zwoju.

W niewielkiej sali modlitewnej wystarcza skromne rozwiązanie bez wysokiej platformy. O nazwie i znaczeniu miejsca przesądza jego zastosowanie. Bogata dekoracja może wyrażać szacunek dla Tory, ale nie zastępuje funkcji obrzędowej. Ważne pozostają możliwość rozłożenia tekstu oraz czytelne powiązanie czytającego ze zgromadzonymi.

Jak bima wygląda w synagogach reformowanych

W wielu synagogach reformowanych bima znajduje się z przodu sali, blisko aron ha-kodesz. Może obejmować szerszą przestrzeń dla prowadzących nabożeństwo, osób czytających i zaproszonych uczestników. Materiały ruchu reformowanego opisują ją jako miejsce kierowania modlitwą, wygłaszania nauki oraz udziału w uroczystościach wspólnoty.

Z bimą kojarzy się między innymi uroczystość bar micwy lub bat micwy, podczas której młoda osoba uczestniczy w nabożeństwie zgodnie ze zwyczajami swojej wspólnoty. Nie oznacza to, że platforma służy wyłącznie takim wydarzeniom. Jest używana w regularnym rytmie modlitwy, a rodzinne obchody wpisują się w jej podstawową funkcję.

Bima a aron ha-kodesz i amud

Aron ha-kodesz służy przechowywaniu zwojów Tory, natomiast bima ich publicznemu odczytywaniu. Amud to pulpit związany z prowadzeniem modlitwy przez chazana, szczególnie w tradycji aszkenazyjskiej. Miejsca te mogą stać blisko siebie lub być wyraźnie rozdzielone. Rozpoznanie ich zadań ułatwia zrozumienie przebiegu nabożeństwa.

Bimy są również ważną częścią dziedzictwa materialnego Żydów. Muzeum POLIN odtworzyło bimę synagogi z Gwoźdźca w ramach rekonstrukcji elementów jej wnętrza. Taki obiekt pokazuje kunszt wykonania i dawny układ przestrzeni. W czynnej synagodze bima pozostaje przede wszystkim miejscem, w którym tekst Tory staje się przedmiotem wspólnego słuchania.