Adwent – co oznacza i jaką rolę pełni w chrześcijaństwie?

Adwent to okres roku liturgicznego, w którym chrześcijanie przygotowują się do Bożego Narodzenia i rozważają obietnicę powtórnego przyjścia Chrystusa. Nazwa pochodzi od łacińskiego słowa adventus, oznaczającego przyjście. W obrządku rzymskim obejmuje cztery niedziele i rozpoczyna nowy rok liturgiczny. Jego treścią są oczekiwanie, nadzieja i czujność, wyrażane w modlitwie, czytaniach biblijnych oraz praktykach wspólnotowych i domowych.

Dwa znaczenia oczekiwania

Pierwszy wymiar Adwentu odnosi się do narodzin Jezusa. Wierni wspominają oczekiwanie Izraela na spełnienie Bożych obietnic i przygotowują się do święta wcielenia. Szczególne miejsce w czytaniach zajmują prorocy, Jan Chrzciciel i Maryja. Każda z tych postaci ukazuje inny aspekt przyjęcia zapowiadanego Mesjasza.

Drugi wymiar dotyczy paruzji, czyli oczekiwanego przez chrześcijan powrotu Chrystusa. Stąd obecne w liturgii wezwania do czuwania i odpowiedzialnego życia. Adwent łączy pamięć wydarzenia z przeszłości z nadzieją dotyczącą przyszłości. W tym ujęciu przygotowanie do świąt obejmuje także sposób postępowania wobec innych ludzi.

Kiedy zaczyna się i kończy Adwent

W kalendarzu rzymskim pierwsza niedziela Adwentu przypada między 27 listopada a 3 grudnia. Okres rozpoczyna się liturgicznie pierwszymi nieszporami tej niedzieli, czyli modlitwą wieczorną poprzedniego dnia. Kończy się przed pierwszymi nieszporami Bożego Narodzenia. Zawsze zawiera cztery niedziele, lecz liczba dni nie jest stała.

Popularny kalendarz adwentowy z okienkami od 1 do 24 grudnia nie odwzorowuje więc dokładnie kalendarza liturgicznego. Od 17 grudnia czytania i modlitwy obrządku rzymskiego koncentrują się szczególnie na bliskim święcie narodzin Jezusa. Wcześniejsze dni mocniej uwydatniają oczekiwanie na jego powtórne przyjście.

Liturgia i symbole adwentowe

W obrządku rzymskim charakterystycznym kolorem jest fiolet, związany z przygotowaniem i powagą tego czasu. W trzecią niedzielę, nazywaną Gaudete, można użyć różu. Nazwa tej niedzieli pochodzi od wezwania do radości. Symbolika kolorów współistnieje z oszczędniejszą dekoracją świątyni i tekstami wyrażającymi nadzieję.

Wieniec adwentowy ma zwykle cztery świece, zapalane stopniowo w kolejne niedziele. Przybywające światło obrazuje zbliżanie się święta. W niektórych tradycjach dodaje się świecę zapalaną w Boże Narodzenie. Szczegółowe kolory i znaczenia poszczególnych świec zależą od wspólnoty; nie istnieje jeden schemat obowiązujący wszystkich chrześcijan.

Roraty i przygotowanie do świąt

W polskiej tradycji katolickiej z Adwentem wiążą się roraty, czyli Msze ku czci Maryi. Tradycyjnie odprawiano je o świcie, choć współczesne parafie wyznaczają także inne godziny. Świeca roratnia oraz przynoszone lampiony odwołują się do światła i oczekiwania. Roraty są konkretną praktyką liturgiczną, a nie nazwą całego Adwentu.

Przygotowanie może obejmować czytanie Biblii, rekolekcje, pojednanie i pomoc potrzebującym. Domowe zwyczaje nadają temu okresowi rytm, lecz ich forma bywa różna. Adwentowe postanowienia mają wspierać uważne przeżywanie wiary. Sam zakup kalendarza, dekoracji czy prezentów nie określa jeszcze religijnego znaczenia tego czasu.

Adwent w różnych wspólnotach

Adwent obchodzą również między innymi anglikanie i liczne Kościoły luterańskie. Wspólne są oczekiwanie na Chrystusa oraz przygotowanie do Bożego Narodzenia, natomiast teksty nabożeństw, kolory i zwyczaje mogą się różnić. Nawet podobny wieniec nie oznacza pełnej zgodności wszystkich praktyk liturgicznych.

Nie każda wspólnota chrześcijańska posługuje się tym samym rokiem liturgicznym. Dlatego opis czterech niedziel należy odnosić do konkretnych tradycji zachodnich, zamiast uznawać go za jednolitą praktykę całego chrześcijaństwa. Adwent odróżnia się też od samego okresu Bożego Narodzenia: pierwszy przygotowuje do święta, drugi rozwija jego treść.