Id al-Adha – czym jest Święto Ofiarowania i Kurban Bajram

Id al-Adha, zapisywane także jako Eid al-Adha, jest muzułmańskim Świętem Ofiarowania. Upamiętnia gotowość proroka Ibrahima, czyli Abrahama, do wypełnienia Bożego polecenia oraz ocalenie jego syna. Obchody rozpoczynają się 10 dnia miesiąca zu al-hidżdża i przypadają w czasie dorocznej pielgrzymki do Mekki. W tradycji polskich Tatarów święto znane jest jako Kurban Bajram. Modlitwie towarzyszą spotkania rodzinne i dzielenie się z potrzebującymi.

Historia Ibrahima

Koran w surze 37 opisuje próbę, w której Ibrahim oznajmia synowi, że we śnie otrzymał polecenie złożenia go w ofierze. Ojciec i syn okazują gotowość do posłuszeństwa, lecz Bóg nie dopuszcza do śmierci dziecka i zastępuje je wielką ofiarą. W powszechnej tradycji muzułmańskiej synem tym jest Ismail. W samym fragmencie o próbie jego imię nie zostaje podane.

Religijne znaczenie opowieści wiąże się z zaufaniem Bogu i gotowością oddania tego, co cenne. Obchodzona podczas święta ofiara dotyczy zwierzęcia. Chrześcijańskie i żydowskie opowiadanie o Abrahamie i Izaaku jest blisko spokrewnioną tradycją, ale nie należy bez wyjaśnienia przenosić wszystkich jego szczegółów do muzułmańskiego opisu święta.

Data i związek z pielgrzymką

Zu al-hidżdża jest ostatnim miesiącem kalendarza muzułmańskiego i miesiącem hadżdżu. Id al-Adha rozpoczyna się jego dziesiątego dnia, po Dniu Arafat. Pielgrzymi wykonują w tym okresie kolejne obrzędy pielgrzymki, a muzułmanie w innych krajach świętują w swoich wspólnotach. Udział w hadżdżu nie jest warunkiem obchodzenia Id al-Adha.

Ponieważ kalendarz muzułmański jest księżycowy, data w kalendarzu gregoriańskim zmienia się co roku. Obchody obejmują kilka dni; w opisach występuje okres trzech lub czterech dni, zależnie od przyjętych reguł i tego, czy mowa o czasie składania ofiary, czy o szerszym świętowaniu. Osobną kwestią jest długość lokalnych dni wolnych.

Kurban i znaczenie ofiary

Charakterystyczną praktyką jest kurban, określany również jako udhijja lub qurbani. Polega na złożeniu ofiary z odpowiedniego zwierzęcia zgodnie z wymaganiami religijnymi. W tym kontekście wymienia się między innymi owce, kozy, bydło i wielbłądy. Obrzęd podejmuje tradycję Ibrahima i wyraża wdzięczność oraz posłuszeństwo wobec Boga.

Szkoły muzułmańskie różnie określają stopień obowiązkowości tej praktyki i szczegóły jej wykonania. Nie jest więc precyzyjne twierdzenie, że każda osoba, niezależnie od swoich środków, musi samodzielnie kupić zwierzę. Organizacje dobroczynne mogą przyjmować środki i przeprowadzać ofiarę w imieniu darczyńców, a następnie rozdzielać mięso.

Dzielenie mięsa i wspólna modlitwa

Mięso przeznacza się dla rodziny, innych bliskich oraz osób potrzebujących. Często wskazuje się podział na trzy części, jednak szczegółowe zasady zależą od rodzaju ofiary i tradycji prawnej. Sens społeczny praktyki polega na udostępnieniu pożywienia także tym, których nie stać na świąteczny posiłek. Nie chodzi jedynie o przygotowanie domowej uczty.

Pierwszego dnia ważne miejsce zajmuje zbiorowa modlitwa świąteczna i kazanie. Ofiarę składa się w przewidzianym czasie po tej modlitwie. Wierni wypowiadają takbiry, spotykają się z bliskimi i składają życzenia. Świąteczny charakter dnia łączy osobistą pobożność z uczestnictwem w życiu większej społeczności.

Kurban Bajram i dwa główne święta islamu

Nazwa Kurban Bajram jest używana między innymi przez polskich Tatarów i w społecznościach związanych z tradycjami tureckimi. Odnosi się do tego samego Święta Ofiarowania, które w arabskiej nazwie określa się jako Id al-Adha. Lokalne potrawy, spotkania i rodzinne obyczaje mogą się różnić, zachowując wspólne odniesienie do Ibrahima i ofiary.

Id al-Adha należy odróżnić od Id al-Fitr, czyli święta po zakończeniu ramadanu. Pierwsze przypada w miesiącu pielgrzymki i wiąże się z kurbanem, drugie rozpoczyna szawwal i jest związane z zakat al-fitr. W obu przypadkach występują modlitwa, życzenia i pomoc innym, ale nazwy nie są wymienne. Samo słowo bajram oznacza święto i wymaga doprecyzowania.