Iftar i znaczenie wieczornego posiłku w ramadanie

Iftar oznacza zakończenie postu, a w powszechnym użyciu również posiłek spożywany w tym momencie przez muzułmanów. Najczęściej mówi się o nim w związku z ramadanem, gdy dzienny post trwa od świtu do zachodu słońca. Iftar może być skromnym posiłkiem w domu, spotkaniem rodzinnym lub wspólnym wydarzeniem organizowanym przez meczet czy lokalną społeczność.

Kiedy przypada iftar

Podstawowym odniesieniem dla zakończenia dziennego postu jest zachód słońca. Koran w wersecie 2:187 opisuje granicę między nocnym czasem jedzenia a postem rozpoczynającym się o świcie. Dokładna godzina iftaru zależy od miejscowości i dnia. Nie istnieje jedna godzina obowiązująca jednocześnie wszystkich muzułmanów na świecie.

Wspólnoty korzystają z lokalnych kalendarzy modlitw, w których ważnym punktem jest pora modlitwy maghrib. Ponieważ ramadan przypada według kalendarza księżycowego, w kolejnych latach przesuwa się względem pór roku. Przy podawaniu konkretnej godziny trzeba więc wskazać miejsce, datę i kalendarz przyjęty przez daną wspólnotę.

Jak rozpoczyna się posiłek

Rozpowszechniony zwyczaj polega na przerwaniu postu daktylami lub wodą, zgodnie z przekazami o praktyce Muhammada. Temu momentowi może towarzyszyć dua, czyli osobista modlitwa błagalna. Późniejszy przebieg wieczoru łączy posiłek z modlitwą. Organizacja spotkania różni się zależnie od rodziny, kraju i zwyczajów miejscowej społeczności.

Iftar nie jest nazwą jednej potrawy. Na stołach pojawiają się dania znane z lokalnej kuchni, a posiłek nie musi mieć formy rozbudowanej uczty. Religijne znaczenie zakończenia postu nie zależy od liczby dań ani kosztu przyjęcia. Ta sama praktyka religijna może więc przyjmować różne formy kulinarne i towarzyskie.

Iftar a suhur i święto zakończenia ramadanu

Suhur, spotykany także w zapisie suhoor, jest posiłkiem spożywanym przed świtem, zanim rozpocznie się dzienny post. Iftar przypada na jego zakończenie. Te nazwy określają dwa różne momenty doby. Nie należy utożsamiać świtu ze wschodem słońca, ponieważ różnica ma znaczenie dla religijnego wyznaczenia początku postu.

Iftar odbywa się w kolejnych dniach ramadanu, natomiast Id al-Fitr jest świętem po zakończeniu całego miesiąca postu. Podobieństwo nazw wynika z odniesienia do zakończenia poszczenia, ale zakres obu pojęć jest inny. Zaproszenie na iftar zwykle oznacza zaproszenie na wieczorne spotkanie, a nie na doroczne święto kończące ramadan.

Gościnność i dzielenie się jedzeniem

Wspólne iftary pozwalają rodzinom, sąsiadom i członkom wspólnoty spotkać się przy jednym stole. Przygotowanie, podawanie i przekazywanie jedzenia potrzebującym może być formą dobroczynności. Meczety oraz organizacje społeczne organizują posiłki i dystrybucję produktów. Skala wydarzenia zależy od lokalnych możliwości, a nie od jednej obowiązującej formuły.

W spotkaniach uczestniczą także osoby, które same nie poszczą. Iftar może być okazją do poznania zwyczajów muzułmańskich przez gości innych wyznań. Warto przy tym uszanować porę rozpoczęcia posiłku i czas modlitwy gospodarzy. Sam udział w kolacji nie jest obrzędem przyjęcia islamu ani deklaracją określonej przynależności religijnej.

Religijny sens i różnorodność tradycji

Dla praktykujących muzułmanów iftar wiąże zakończenie wysiłku postu z wdzięcznością wobec Boga. Tradycja podkreśla wartość nakarmienia drugiego człowieka oraz pamięci o potrzebujących. Taki sens wykracza poza samo uzupełnienie codziennych posiłków. Jednocześnie konkretne zwyczaje należy opisywać z uwzględnieniem miejsca, zamiast przypisywać je wszystkim rodzinom.

UNESCO wpisało w 2023 roku tradycje społeczne i kulturowe iftaru zgłoszone wspólnie przez Azerbejdżan, Iran, Turcję i Uzbekistan na listę niematerialnego dziedzictwa ludzkości. Wpis dotyczy określonej dokumentacji tradycji i nie ogranicza praktyki do tych krajów. Iftar jest obecny w wielu społecznościach muzułmańskich, również poza regionami większościowo muzułmańskimi.