Lag ba-Omer – co oznacza i dlaczego rozpala się ogniska?

Lag ba-Omer to radosny obchód w kalendarzu żydowskim, przypadający w 33. dniu liczenia omeru, czyli 18. dnia miesiąca ijar. Nazwa „lag” powstaje z hebrajskich liter o wartości liczbowej trzydzieści i trzy. Dzień znajduje się między Pesach a Szawuot. Znany jest z ognisk, spotkań na świeżym powietrzu oraz zwyczajów związanych z pamięcią o rabinie Akiwie i Szymonie bar Jochaju.

Czym jest liczenie omeru?

W judaizmie rabinicznym od drugiej nocy Pesach liczy się siedem tygodni, prowadzących do Szawuot. Okres ten obejmuje 49 dni. Łączy pamięć o wyjściu Izraelitów z Egiptu z obchodem otrzymania Tory. Ma korzenie rolnicze, a w praktyce religijnej jest także czasem przygotowania, nauki oraz refleksji nad własnym postępowaniem.

Lag ba-Omer nie kończy całego liczenia: po nim pozostają kolejne dni do Szawuot. W wielu wspólnotach przerywa jednak lub łagodzi zwyczaje żałobne zachowywane w części tego okresu. Stąd jego radosny charakter na tle tygodni, w których tradycyjnie ogranicza się niektóre uroczystości i formy zabawy.

Co wspólnego z tym dniem ma rabin Akiwa?

Talmud opowiada o śmierci wielu uczniów rabina Akiwy między Pesach a Szawuot. Łączy tragedię z brakiem wzajemnego szacunku. Jest to przekaz religijny o wyraźnym wymiarze etycznym, a nie współczesny raport medyczny. Pamięć o uczniach stała się jednym z uzasadnień żałobnych zwyczajów okresu omeru.

Późniejsza tradycja wiąże Lag ba-Omer z ustaniem tej śmierci. Sam przywoływany fragment Talmudu nie podaje jednak wprost 33. dnia jako daty zakończenia wydarzeń. W nauczaniu religijnym obchód bywa okazją do rozmowy o życzliwości i szacunku: znajomość Tory powinna znajdować odzwierciedlenie w sposobie traktowania innych ludzi.

Kim jest Szymon bar Jochaj?

Szymon bar Jochaj, znany również jako Raszbi, był rabinem związanym z kręgiem uczniów Akiwy. W żydowskiej tradycji mistycznej zajmuje szczególne miejsce jako nauczyciel ukrytego wymiaru Tory. Tradycyjnie przypisuje mu się Zohar, ważne dzieło kabały. Takie przypisanie należy do przekazu religijnego i nie jest tożsame z bezspornym ustaleniem historii tekstu.

Lag ba-Omer upamiętnia w wielu środowiskach rocznicę jego śmierci, przeżywaną jako dzień radości z pozostawionej nauki. Z miejscem jego tradycyjnego pochówku w Meronie w północnym Izraelu wiąże się pielgrzymowanie. Znaczenie tej postaci jest szczególnie widoczne w społecznościach czerpiących z kabały i tradycji chasydzkich.

Dlaczego rozpala się ogniska?

Ogniska należą do najbardziej rozpoznawalnych zwyczajów Lag ba-Omer. W interpretacji mistycznej światło symbolizuje naukę Szymona bar Jochaja i odsłanianie tajemnic Tory. Ogień tworzy też przestrzeń wspólnego śpiewu i spotkania. Nie stanowi osobnego przedmiotu kultu; jego rola wynika z symboliki oraz lokalnej obrzędowości.

Obchodom mogą towarzyszyć wycieczki, pikniki i zabawy dzieci z łukami. Poszczególne zwyczaje mają różne objaśnienia, dlatego nie należy sprowadzać całego dnia do jednej udowodnionej przyczyny historycznej. Wspólnota może uczcić Lag ba-Omer również nauką lub spotkaniem bez ogniska. To rozpoznawalny zwyczaj, a nie jedyna możliwa forma obchodów.

Jak różnią się zwyczaje poszczególnych wspólnot?

W wielu społecznościach Lag ba-Omer jest okazją do wesel lub strzyżenia włosów, wcześniej ograniczanych przez obyczaje okresu omeru. Nie wszędzie zasady i moment ich złagodzenia są jednak identyczne. Część praktyk sefardyjskich wiąże zniesienie ograniczeń z następnym dniem. Znaczenie ma zatem tradycja konkretnej rodziny i wspólnoty.

W niektórych środowiskach odbywa się wtedy pierwsze strzyżenie trzyletnich chłopców, a ruch Chabad organizuje także wydarzenia dla dzieci. Lag ba-Omer nie jest świętem biblijnym z ogólnym zakazem pracy. Jego charakter ukształtowały późniejsze tradycje, łączące pamięć o nauczycielach, wdzięczność za Torę i wspólnotową radość.