Namaszczenie chorych – czym jest i jakie ma znaczenie

Namaszczenie chorych jest w Kościele katolickim jednym z siedmiu sakramentów. Obejmuje modlitwę kapłana oraz namaszczenie chorego pobłogosławionym olejem. Jego celem jest religijne umocnienie człowieka doświadczającego ciężkiej choroby lub słabości podeszłego wieku. Choć bywa nazywane ostatnim namaszczeniem, nie jest przeznaczone wyłącznie na ostatnie chwile życia i w określonych okolicznościach może być ponawiane.

Biblijne podstawy sakramentu

Ważnym tekstem jest List świętego Jakuba 5,14–15, który mówi o wezwaniu starszych Kościoła, modlitwie nad chorym oraz namaszczeniu olejem w imię Pana. Katolicka tradycja rozpoznaje w tym opisie podstawę sakramentalnej posługi wobec chorych. Ewangeliczne świadectwa troski Jezusa o cierpiących tworzą szersze tło jej religijnego znaczenia.

Namaszczenie jest związane z przekonaniem, że osoba chora pozostaje członkiem wspólnoty i nie powinna być pozostawiona sama ze swoim cierpieniem. W obrzędzie Kościół modli się razem z nią i za nią. To konkretna forma towarzyszenia religijnego, której nie należy sprowadzać do symbolicznego pożegnania lub zapowiedzi nieuchronnej śmierci.

Kto przyjmuje namaszczenie

Katechizm katolicki wiąże sakrament z poważną chorobą oraz zagrożeniem wynikającym z podeszłego wieku. Podkreśla, że nie trzeba czekać do momentu agonii. Wskazuje również na możliwość jego przyjęcia przed poważną operacją związaną z ciężką chorobą oraz przy narastającej słabości starczej. Konkretna sytuacja wymaga rozeznania duszpasterskiego, a sama metryka nie opisuje całego stanu człowieka.

Sakrament można przyjąć ponownie, gdy po odzyskaniu zdrowia pojawia się inna ciężka choroba albo gdy stan chorego wyraźnie pogarsza się w przebiegu tej samej choroby. Nie jest więc wydarzeniem z definicji jednorazowym. Równocześnie nie stanowi zwykłego błogosławieństwa udzielanego każdemu przy dowolnej, drobnej dolegliwości.

Olej modlitwa i posługa kapłana

W obrządku rzymskim zasadnicze namaszczenie obejmuje czoło i ręce chorego, a kapłan wypowiada przewidzianą formułę modlitwy. Obrzęd łączy znak oleju ze słowem i wiarą wspólnoty. Czytanie Pisma Świętego oraz modlitwa pomagają osadzić tę czynność w szerszym spotkaniu religijnym. Nie chodzi o samodzielne działanie przedmiotu czy substancji.

W katolicyzmie szafarzem namaszczenia jest kapłan, czyli prezbiter lub biskup. Sakrament może być sprawowany w domu, szpitalu lub kościele, dla jednej osoby albo w odpowiednio przygotowanym zgromadzeniu chorych. Rodzina i pozostali uczestnicy włączają się w modlitwę. Miejsce celebracji nie zmienia podstawowego znaczenia sakramentu.

Umocnienie i nadzieja uzdrowienia

Nauczanie katolickie wymienia jako skutki sakramentu umocnienie, pokój, odwagę i zjednoczenie z cierpieniem Chrystusa. Mówi także o przebaczeniu grzechów, jeżeli chory nie mógł otrzymać go w sakramencie pokuty, oraz o odzyskaniu zdrowia, jeśli służy ono zbawieniu. Są to twierdzenia należące do wiary i teologii Kościoła.

Namaszczenie nie stanowi obietnicy określonego wyniku leczenia. Katechizm zaznacza, że nawet żarliwa modlitwa nie prowadzi do ustąpienia każdej choroby, a troskę o chorych łączy zarówno z opieką, jak i modlitwą. Religijnej nadziei nie należy przedstawiać jako gwarancji wyzdrowienia ani uzależniać wartości człowieka od tego, czy jego stan się poprawił.

Namaszczenie spowiedź i wiatyk

Dawna nazwa ostatnie namaszczenie wiąże się z historycznym skupieniem praktyki na osobach bliskich śmierci. Współczesne katolickie objaśnienie akcentuje jednak sakrament chorych. Może mu towarzyszyć spowiedź i Komunia, lecz nie są one trzema nazwami tej samej czynności. Każdy z tych sakramentów ma własną formę i znaczenie.

Wiatyk oznacza Eucharystię przyjmowaną jako pokarm na drogę przejścia przez śmierć. Różni się od namaszczenia olejem, choć obie posługi mogą towarzyszyć jednej osobie. Namaszczenie występuje również w innych tradycjach chrześcijańskich, między innymi prawosławnej, z odmiennym przebiegiem obrzędu. Opis katolickiej praktyki nie wyczerpuje zatem wszystkich chrześcijańskich form modlitwy za chorych.