Świątynia Cheng Hoon Teng w Malakce – najstarsza chińska świątynia Malezji

Cheng Hoon Teng w Malakce to chińska świątynia, uznawana za najstarszą wciąż działającą świątynię w Malezji. Od XVII wieku służy chińskiej społeczności miasta jako miejsce modlitwy, pamięci o przodkach i dawniej także jako ośrodek władzy jej przywódców. Świątynia nie jest meczetem ani budowlą muzułmańską. Sama określa się jako ośrodek San Chiao, czyli trzech nauk: buddyzmu, taoizmu i konfucjanizmu. ^[1][2]

Gdzie leży Cheng Hoon Teng?

Świątynia stoi przy Jalan Tokong w historycznym centrum Malakki, kilka kroków od rzeki. Ta sama ulica, nazywana przez mieszkańców „ulicą harmonii”, prowadzi obok meczetu Kampung Kling i hinduistycznej świątyni Sri Poyatha Moorthi. Bliskość trzech miejsc kultu różnych religii jest jednym ze znaków dawnej Malakki, portu, do którego przypływali kupcy z Chin, Indii, świata arabskiego i Europy. Właśnie to sąsiedztwo bywa źródłem pomyłek: patrząc z ulicy, łatwo połączyć chińskie dachy świątyni z minaretem pobliskiego meczetu. ^[3]

Historyczne centrum Malakki zostało w 2008 roku wpisane na Listę światowego dziedzictwa UNESCO razem z George Town na wyspie Penang. Wpis obejmuje miasta Cieśniny Malakka, w których przez stulecia mieszały się wpływy malajskie, chińskie, indyjskie i europejskie. Cheng Hoon Teng należy do najważniejszych zabytków tej strefy. ^[4]

Historia: od kapitanów do zarządu powierniczego

Według świątyni założył ją w XVII wieku kapitan chiński Tay Kie Ki, znany też jako Tay Hong Yong. W czasach portugalskich i holenderskich kapitanami nazywano przywódców wspólnot etnicznych, mianowanych przez władze kolonialne. Świątynia była dla nich nie tylko miejscem kultu. Pełniła funkcję oficjalnego ośrodka administracji i sądu, w którym rozstrzygano sprawy chińskiej społeczności. ^[1]

Najczęściej podawaną datą założenia jest rok 1645, w okresie holenderskiej Malakki. Inskrypcja odwołująca się do 28. roku panowania cesarza Wanli sugeruje jednak, że początki mogą być starsze. Kolejne budynki wzniesiono w 1673 roku za kapitana Li Wei Kinga, który sprowadził materiały z Chin. Główną salę zbudowano w 1704 roku za kapitana Chan Ki Locka, a w 1801 roku świątynię odbudował i rozbudował kapitan Chua Su Cheong. ^[1][3]

W 1824 roku Brytyjczycy znieśli system kapitanów. Część ich obowiązków przejął przełożony świątyni, nazywany Teng Choo. Później powołano zarząd powierniczy, a jeden z jego pierwszych członków, Tun Sir Tan Cheng Lock, doprowadził do uregulowania statusu świątyni ustawą z 1949 roku (Cheng Hoon Teng Temple Incorporation Ordinance). Mieszkańcy Malakki nazywają ją także Kebun Datok, czyli „Ogrodem bogów”, oraz Kwan Yin Teng od imienia bodhisattwy Guanyin. ^[1]

Trzy nauki pod jednym dachem

Cheng Hoon Teng opisuje siebie jako ośrodek szerzenia San Chiao, czyli trzech systemów nauki: taoizmu, konfucjanizmu i buddyzmu. W chińskiej religijności te tradycje od wieków współistnieją w praktyce wiernych. Ta sama rodzina może prosić bodhisattwę o opiekę, składać ofiary bóstwom taoistycznym i czcić przodków zgodnie z etyką konfucjańską. Świątynia nie wymaga od odwiedzających wyboru jednej z tych dróg. ^[2]

Główna sala modlitwy jest poświęcona Guanyin, bodhisattwie współczucia, czczonej w całej Azji Wschodniej. Mniejsze sale służą bóstwom bogactwa, długowieczności i potomstwa. Osobne pomieszczenie mieści tablice przodków, przy których rodziny upamiętniają zmarłych. W świątyni działa wspólnota religijna, która odprawia tradycyjne chińskie obrzędy, w tym modlitwy za dusze zmarłych. Wierni korzystają też z wróżebnych patyczków i palą kadzidła przed ołtarzami. ^[2][3]

Świątynia ma też miejsce w historii buddyzmu na Zachodzie. W 1962 roku jej opat Seck Kim Seng udzielił tu święceń Houn Jiyu-Kennett, Angielce, która później założyła wspólnotę zen w Stanach Zjednoczonych i w Wielkiej Brytanii. ^[3]

Architektura w stylu południowych Chin

Zespół zajmuje około 4600 metrów kwadratowych i składa się z kilku sal modlitwy, dziedzińców i bramy głównej od strony Jalan Tokong. Przed główną salą stoją dwa czerwone maszty o wysokości około siedmiu metrów. Po drugiej stronie ulicy znajduje się należący do świątyni teatr, w którym wystawiano tradycyjną operę chińską. Układ budynków odpowiada zasadom feng shui: świątynia ma widok na rzekę, a po obu stronach wznosi się wyższy teren. ^[3]

Charakterystyczne są wygięte ku górze krawędzie dachów, bogato zdobione kalenice oraz dekoracje z ceramiki i rzeźbionego drewna. Świątynia była główną świątynią społeczności Hokkien, czyli Chińczyków pochodzących z prowincji Fujian, i jej wygląd oddaje tradycje budowlane tego regionu. Już w XVII wieku materiały budowlane sprowadzano z Chin. ^[3]

Konserwacja nagrodzona przez UNESCO

Na przełomie XX i XXI wieku świątynię poddano gruntownej konserwacji. Prace prowadzono z użyciem tradycyjnych technik i materiałów. W edycji 2002 nagród UNESCO Asia-Pacific Awards for Cultural Heritage Conservation projekt otrzymał wyróżnienie Award of Merit, ogłoszone w styczniu 2003 roku. Nagrody UNESCO w tym programie doceniają prace, które zachowują autentyczność zabytku, a nie tylko jego wygląd. ^[5]

Święta i życie religijne

Jak w innych chińskich świątyniach, najwięcej wiernych przychodzi w okresie chińskiego Nowego Roku i w dni związane z Guanyin. Ważne miejsce zajmują też obrzędy upamiętnienia zmarłych. Przez cały rok świątynia pozostaje miejscem codziennej modlitwy: wierni zapalają kadzidła, składają owoce i kwiaty, zadają pytania przez losowanie patyczków. Dla wielu rodzin z Malakki jest to świątynia, z którą ich przodkowie byli związani od pokoleń. ^[2]

Jak zwiedzać z szacunkiem?

Cheng Hoon Teng jest czynnym miejscem kultu, a nie tylko zabytkiem. Odwiedzający powinni ubrać się skromnie, nie przeszkadzać modlącym się i nie fotografować wiernych bez ich zgody. Nie należy dotykać ołtarzy ani ofiar. Godziny otwarcia i zasady fotografowania warto sprawdzić na miejscu, bo mogą się zmieniać w czasie świąt i uroczystości.

Wizytę w Cheng Hoon Teng dobrze połączyć ze spacerem po Jalan Tokong. Na krótkim odcinku ulicy można zobaczyć chińską świątynię, meczet i świątynię hinduistyczną, czyli trzy tradycje, które od stuleci współtworzą Malakkę.

Źródła i dalsza lektura

1. Cheng Hoon Teng Temple – History
   Założenie, kapitanowie, odbudowa w 1801 roku, Teng Choo, ustawa z 1949 roku, nazwy lokalne.
2. Cheng Hoon Teng Temple – Religious Activities
   San Chiao: buddyzm, taoizm i konfucjanizm, obrzędy i usługi religijne.
3. Cheng Hoon Teng Temple – Wikipedia
   Położenie, daty budowy, Guanyin, układ zespołu, Houn Jiyu-Kennett.
4. UNESCO – Melaka and George Town, Historic Cities of the Straits of Malacca
   Wpis na Listę światowego dziedzictwa w 2008 roku.
5. The Star – Ancient Malacca temple wins Unesco merit award for restoration
   Wyróżnienie UNESCO za konserwację świątyni.