Postać świętego Teofila z Antiochii należy do grona wczesnochrześcijańskich pisarzy i biskupów, którzy odegrali kluczową rolę w kształtowaniu się doktryny, duchowości oraz tożsamości rodzącego się Kościoła. Jego życie przypada na II wiek, czas intensywnych sporów teologicznych, prześladowań oraz konfrontacji chrześcijaństwa zarówno z pogańską filozofią, jak i z judaizmem. Teofil, jako biskup jednego z najważniejszych ośrodków starożytności – **Antiochii** – pozostawił po sobie świadectwo żywej wiary, głębokiej refleksji i wytrwałej obrony chrześcijańskiego orędzia wobec krytyki i nieporozumień. Jego pisma, choć zachowały się jedynie częściowo, ukazują człowieka zakorzenionego w Piśmie Świętym, wrażliwego na tajemnicę **Trójcy** Świętej, zafascynowanego dziejami stworzenia i zbawczym planem **Boga**. W niniejszym tekście przedstawione zostaną najważniejsze informacje o życiu świętego Teofila, jego nauczaniu oraz znaczeniu, jakie posiada dla historii chrześcijaństwa i współczesnej refleksji teologicznej.
Antiochia w II wieku – kontekst życia świętego Teofila
Aby lepiej zrozumieć rolę Teofila, warto najpierw przyjrzeć się kontekstowi, w którym żył i działał. Antiochia nad Orontesem, położona na terenie dzisiejszej Syrii, była w starożytności jednym z największych miast imperium rzymskiego, często wymienianym obok Rzymu i Aleksandrii. To właśnie tam uczniowie Jezusa po raz pierwszy zostali nazwani chrześcijanami, co samo w sobie świadczy o doniosłym znaczeniu tego ośrodka dla kształtowania się tożsamości wspólnoty wierzących.
Antiochia była miastem o ogromnym zróżnicowaniu kulturowym i religijnym. Mieszkali tam zarówno poganie wyznający tradycyjne kulty grecko-rzymskie, jak i liczni Żydzi, a także rosnąca w siłę wspólnota chrześcijan. W II wieku narastały napięcia między wyznawcami Chrystusa a otoczeniem pogańskim, często oskarżającym chrześcijan o ateizm, nielojalność wobec cesarza czy dziwaczne praktyki rytualne. W takiej atmosferze konieczna stawała się umiejętna obrona wiary – nie tylko poprzez świadectwo męczenników, lecz także poprzez rozwój przemyślanej refleksji, zdolnej przemówić do wykształconych przedstawicieli świata grecko-rzymskiego.
Biskupi Antiochii, do których należał Teofil, musieli zmagać się z wieloma wyzwaniami: potrzebą katechizacji nawracających się pogan, odpieraniem zarzutów **filozofów** i przeciwników chrześcijaństwa, a także z wewnętrznymi sporami, w tym z rodzącymi się herezjami. W tym kontekście Teofil jawi się jako świadek i uczestnik procesu, który ukształtował wczesne chrześcijaństwo w jeden z największych nurtów religijnych świata antycznego.
Życie i posługa świętego Teofila z Antiochii
Źródła historyczne dotyczące życia świętego Teofila są stosunkowo skąpe, co jest typowe dla wielu postaci z pierwszych wieków chrześcijaństwa. Wiemy jednak, że urodził się on najprawdopodobniej w pogańskiej rodzinie, a następnie przeszedł proces poszukiwań religijnych, który ostatecznie doprowadził go do przyjęcia wiary w Chrystusa. Wielu badaczy zwraca uwagę, że styl jego pism, liczne odwołania do filozofii i literatury pogańskiej, a także swobodne posługiwanie się językiem greckim świadczą o starannym, klasycznym wykształceniu. Nie był więc jedynie prostym kaznodzieją, lecz teologiem zdolnym prowadzić dialog z elitami intelektualnymi swojej epoki.
Tradycja kościelna podaje, że Teofil został biskupem Antiochii około połowy II wieku, obejmując tę funkcję po biskupie Erosie. Jego pontyfikat przypadał na okres względnego spokoju między większymi falami prześladowań, choć nadal chrześcijanie byli narażeni na lokalne akty przemocy, nienawiści i szykan. Jako biskup, Teofil miał pod swoją pieczą nie tylko samo miasto, ale również okoliczne wspólnoty, rozsiane po terenie Syrii. Jego zadania obejmowały sprawowanie liturgii, głoszenie nauki, udzielanie sakramentów, a także zapewnianie jedności doktrynalnej w obliczu różnych poglądów, jakie przenikały do Kościoła.
W pismach Teofila widoczna jest troska o to, aby chrześcijaństwo nie było postrzegane jako irracjonalna sekta, lecz jako droga życia, która ma solidne podstawy rozumowe i moralne. Biskup Antiochii pragnie ukazać, że objawienie chrześcijańskie nie stoi w sprzeczności z prawdziwą mądrością, lecz ją przewyższa i ostatecznie potwierdza. Z tego względu jego prace nawiązują zarówno do Pisma Świętego, jak i do nurtów filozoficznych obecnych w świecie greckim, jak choćby do stoicyzmu czy platonizmu.
Choć nie posiadamy szczegółowych informacji o jego śmierci, tradycja chrześcijańska czci Teofila jako świętego, co oznacza, że jego życie zostało rozpoznane jako przykład wierności Ewangelii i gorliwości w służbie Kościołowi. W niektórych przekazach pojawia się sugestia, że mógł ponieść śmierć męczeńską, lecz brak jednoznacznych źródeł potwierdzających ten fakt. Niezależnie od tego, pamięć o nim trwa w liturgii i pobożności wiernych, a przede wszystkim w jego pismach, które stały się ważnym punktem odniesienia dla kolejnych pokoleń chrześcijan.
Teofil jako apologeta – Obrona wiary wobec kultury pogańskiej
Jednym z najistotniejszych aspektów działalności Teofila była jego rola jako apologety, czyli obrońcy wiary chrześcijańskiej. Apologeci II wieku, tacy jak Justyn Męczennik, Atenagoras z Aten czy właśnie Teofil z Antiochii, postrzegali swoją misję jako konieczność przedstawienia chrześcijaństwa w sposób zrozumiały, spójny i pociągający dla wykształconych odbiorców. Ich pisma miały często formę listów lub traktatów skierowanych do przedstawicieli władz, filozofów czy przyjaciół, którzy byli jeszcze poganami.
Najbardziej znanym dziełem Teofila są trzy księgi zatytułowane Ad Autolycum (Do Autolyka). Jest to obszerna odpowiedź na zarzuty pewnego poganina, Autolyka, który krytycznie odnosił się do chrześcijaństwa oraz do Pisma Świętego. Teofil podejmuje w tym dziele wiele istotnych zagadnień: wiarygodność objawienia biblijnego, relację między rozumem a wiarą, naturę Boga, stworzenie świata, a także moralną wyższość życia chrześcijańskiego nad praktykami pogańskimi.
W Ad Autolycum Teofil stara się wykazać, że teksty biblijne są starsze od wielu dzieł literatury greckiej, a przez to stanowią głębsze i bardziej pierwotne świadectwo prawdy. Przywołuje różne postacie biblijne, pokazując ich wierność Bogu oraz konsekwencje grzechu. Szczególnie interesuje go postać Adama, Ewy oraz wydarzenia opisane w Księdze Rodzaju. Ten nacisk na biblijną historię stworzenia nie wynika jedynie z chęci potwierdzenia starożytności chrześcijańskiej tradycji, ale także z przekonania, że to właśnie w opisie stworzenia zawarte jest kluczowe przesłanie o naturze świata, człowieka i Boga.
Teofil podkreśla, że świat nie powstał z przypadku ani z konieczności, lecz jest dziełem osobowego Stwórcy, który działa z mądrością i miłością. Dla czytelników zakorzenionych w filozofii greckiej staje się to punktem wyjścia do dyskusji o logosie, rozumie Bożym, który porządkuje rzeczywistość. Antyochiański biskup w sposób subtelny nawiązuje do pojęć znanych ze stoicyzmu i platonizmu, jednocześnie odróżniając chrześcijańską wizję Boga od bezosobowych zasad kosmicznych postulowanych przez wielu myślicieli pogańskich.
Istotnym elementem apologetyki Teofila jest także krytyka pogańskiego kultu bożków. Wykazuje on absurdalność czczenia przedmiotów z drewna, kamienia czy metalu, które są dziełem ludzkich rąk. Zwraca uwagę, że prawdziwy Bóg jest niewidzialny, nieskończony i nie może być ujęty w formy materialne. Jednocześnie broni chrześcijan przed zarzutem ateizmu, tłumacząc, że nie odrzucają oni Boga, lecz fałszywe wyobrażenia bóstw. Ta linia argumentacji wpisuje się w szerszy nurt apologetyczny, obecny w pismach całej epoki, ale u Teofila nabiera szczególnej ostrości i konsekwencji.
Nauka o Bogu i Trójcy u świętego Teofila
Jednym z najbardziej fascynujących elementów teologii Teofila jest jego refleksja nad tajemnicą Boga. W jego pismach pojawia się jedno z najwcześniejszych znanych użyć określenia Trójca (po grecku Trias) w odniesieniu do Boga. Choć jego ujęcie tej rzeczywistości nie jest jeszcze tak rozwinięte jak u późniejszych Ojców Kościoła, stanowi istotny etap w kształtowaniu się doktryny, którą Sobór Nicejski i kolejne sobory doprecyzują w następnym stuleciu.
Teofil mówi o Bogu Ojcu, Jego Słowie oraz Jego Mądrości. Słowo (Logos) i Mądrość (Sophia) są dla niego sposobami objawiania się Boga w świecie. Nawiązując do Prologu Ewangelii Jana, w którym czytamy, że na początku było Słowo, Teofil widzi w Logosie wiecznego Syna Boga, poprzez którego wszystko zostało stworzone. Mądrość, obecna już w księgach mądrościowych Starego Testamentu, ukazuje się jako działanie Boga w historii, prowadzące człowieka ku zbawieniu.
Choć Teofil nie posługuje się jeszcze wprost takimi terminami jak współistotność czy odwieczne zrodzenie Syna, jego pisma zawierają zalążki refleksji, która później zostanie rozwinięta przez takich myślicieli jak Orygenes, Atanazy czy Kapadocjanie. Dla biskupa Antiochii kluczowe jest przekonanie, że Bóg jest jeden, ale objawia się w różnorodny sposób: jako Ojciec, jako Słowo oraz jako Mądrość, która działa przez Ducha. To intuicyjne wyczucie wielości w jedności staje się ważnym etapem rozumienia misterium, które Kościół nazwie tajemnicą Trójcy Świętej.
Teofil podkreśla również, że Bóg jest absolutnie transcendentny i nieosiągalny dla zmysłów. Można Go poznać jedynie dzięki temu, że sam wychodzi ku człowiekowi w objawieniu. Pismo Święte jest zatem uprzywilejowaną przestrzenią, w której Bóg mówi do człowieka. Tam też znajdujemy opisy Jego działania w historii Narodu Wybranego, aż po wypełnienie obietnic w Jezusie Chrystusie. Teofil, podobnie jak inni Ojcowie, czyta Stary Testament w świetle Ewangelii, poszukując zapowiedzi i typów Chrystusa w postaciach i wydarzeniach dawnej historii Izraela.
W jego refleksji pojawia się także ważny wątek antropologiczny: człowiek stworzony na obraz i podobieństwo Boga nosi w sobie zdolność do relacji z **Bogiem**. Obraz Boży w człowieku nie jest tylko cechą intelektualną, ale dotyczy całej jego egzystencji, powołanej do komunii z **Trójcą**. Grzech zaciemnia ten obraz, lecz nie niszczy go całkowicie; odnowienie dokonuje się przez łaskę Chrystusa i działanie Ducha Świętego. Ta myśl, którą później rozwiną inni teologowie, ma korzenie między innymi w pismach Teofila.
Stworzenie świata i człowieka w ujęciu Teofila
Teofil przywiązuje wielką wagę do opisu stworzenia zawartego w Księdze Rodzaju. Uważa go nie tylko za opowiadanie o początku świata, ale także za głęboką katechezę o sensie istnienia. W sporach z poganami podkreśla, że w przeciwieństwie do licznych mitologii, gdzie bogowie rodzą się, walczą i giną, biblijny opis przedstawia jednego, wiecznego Stwórcę, który w sposób wolny powołuje do istnienia cały kosmos.
Dla Teofila kluczowe jest stwierdzenie, że Bóg stworzył świat z niczego. Odrzuca więc koncepcje filozoficzne, według których materia jest wieczna i współistnieje z Bogiem jako niezależna rzeczywistość. Taki pogląd, obecny w niektórych szkołach greckich, zagrażał biblijnemu rozumieniu Boga jako absolutnego Pana wszystkiego, co istnieje. Biskup Antiochii stoi na stanowisku, że wszystko, co zostało stworzone, jest dobre, ponieważ pochodzi z dobrego i mądrego Boga, ale jednocześnie jest zależne od Niego i przemijające.
W refleksji Teofila pojawia się także temat stworzenia człowieka jako korony dzieła stworzenia. Człowiek jest istotą wyjątkową, zdolną do poznania i miłości, powołaną do dialogu z Bogiem. Teofil odwołuje się do opisu ogrodu Eden i do dramatu upadku pierwszych ludzi, aby ukazać powagę ludzkiej wolności. Nieposłuszeństwo Adama i Ewy nie jest drobnym wykroczeniem, lecz aktem buntu wobec Stwórcy, którego konsekwencje odczuwają wszystkie pokolenia.
Jednocześnie Teofil nie pozostaje przy obrazie człowieka zranionego grzechem. Wskazuje na miłosierdzie Boga, który już w Księdze Rodzaju zapowiada zwycięstwo nad grzechem i śmiercią. Ta zapowiedź znajduje swoje wypełnienie w Chrystusie, nowym Adamie, który przez swoje posłuszeństwo aż do śmierci przywraca człowiekowi możliwość życia w jedności z Bogiem. W ten sposób refleksja nad stworzeniem staje się u Teofila także refleksją nad odkupieniem i nad celem ludzkiego życia.
Dla jego współczesnych, przyzwyczajonych do kosmologii filozoficznych, w których świat bywał postrzegany jako konieczny etap samorealizacji boskiej zasady lub jako wieczny cykl, biblijna wizja stworzenia oferowała zupełnie inną perspektywę: historia ma początek, sens i cel. Człowiek nie jest igraszką losu ani anonimową cząstką kosmosu, lecz osobą kochaną przez Boga.
Teofil wobec Pisma Świętego – metoda i interpretacja
Centralne miejsce Pisma Świętego w życiu i myśleniu Teofila widoczne jest niemal w każdym fragmencie jego pism. Biskup Antiochii traktuje Biblię jako natchnione słowo Boże, w którym Bóg objawia się człowiekowi na przestrzeni dziejów. Jego sposób cytowania i interpretowania tekstów biblijnych ukazuje głęboką znajomość zarówno Starego, jak i rodzącego się kanonu pism Nowego Testamentu.
Teofil często przywołuje proroków, psalmy oraz narracje historyczne, wskazując, w jaki sposób zapowiadają one przyjście Chrystusa. Na przykład postać Abrahama, Mojżesza czy Dawida odczytuje w kluczu typologicznym: jako figury, które w pewien sposób antycypują osobę Zbawiciela. Taka lektura, mocno zakorzeniona w tradycji wczesnego Kościoła, pozwala widzieć ciągłość i jedność obu Testamentów.
W interpretacji Pisma Świętego Teofil nie ogranicza się jedynie do dosłownego znaczenia tekstu. W wielu miejscach jego komentarze wskazują na obecność sensu duchowego, który dotyczy życia wewnętrznego wierzącego, jego walki z grzechem, drogi nawrócenia i wzrostu w cnocie. Opowieści biblijne stają się więc nie tylko historią dawnych wydarzeń, ale także zwierciadłem, w którym czytelnik może rozpoznać własne doświadczenia duchowe.
Warto zwrócić uwagę, że Teofil podejmuje także zagadnienie wiarygodności i starożytności tekstów biblijnych wobec zarzutów sceptyków. Argumentuje, że pisma prorockie i prawa Mojżesza powstały wcześniej niż wielu słynnych autorów greckich, co ma dowodzić, iż tradycja żydowska i chrześcijańska nie jest późnym wytworem, lecz sięga do najdawniejszych pokoleń ludzkości. Dla jego rozmówców, ceniących sobie starożytność tradycji religijnych, był to istotny argument na rzecz powagi i wiarygodności objawienia biblijnego.
Metoda Teofila, łącząca uważne czytanie Pisma z odniesieniem do filozofii i historii, sprawia, że jego pisma stanowią cenne świadectwo kształtowania się chrześcijańskiej egzegezy. Wpływ tej metody widoczny jest później u innych Ojców Kościoła, którzy rozwijają sztukę interpretacji biblijnej, prowadzącą wiernych do głębszego zrozumienia tajemnicy Chrystusa.
Chrześcijańska etyka i życie moralne w nauczaniu Teofila
W pismach Teofila szczególne miejsce zajmuje refleksja nad moralnym wymiarem życia chrześcijańskiego. Jako biskup i duszpasterz, był on świadomy, że przyjęcie wiary w Chrystusa domaga się konkretnej przemiany postaw, nawyków i relacji. Zwracał uwagę, że wielu pogan krytykowało chrześcijan nie tylko z powodów doktrynalnych, ale również z powodu nieporozumień wokół ich sposobu życia. Dlatego w swoich dziełach stara się ukazać spójność między wyznawaną wiarą a codzienną praktyką moralną.
Teofil podkreśla, że chrześcijanie są wezwani do życia w czystości, prawdomówności i sprawiedliwości. Odrzucają praktyki, które były powszechne w świecie pogańskim, takie jak rozpusta, bałwochwalstwo, okrucieństwo wobec niewolników, porzucanie dzieci czy rozmaite formy przemocy. Zamiast tego promują miłość bliźniego, miłosierdzie wobec ubogich i troskę o słabych. Biskup Antiochii ukazuje te postawy nie jako jedynie zbiór nakazów, ale jako owoc wewnętrznej przemiany dokonanej przez łaskę.
Szczególnie mocno wybrzmiewa w jego nauczaniu idea nawrócenia jako procesu. Człowiek, który przyjmuje Ewangelię, nie staje się natychmiast doskonały, lecz rozpoczyna drogę, na której musi zmagać się ze swoimi słabościami. Teofil zachęca do wytrwałości, modlitwy oraz korzystania z pomocy wspólnoty. Wierzący nie jest samotnym poszukiwaczem, ale członkiem Ciała Chrystusa, w którym jedni umacniają drugich w drodze ku świętości.
W swoich rozważaniach Teofil uwidacznia ścisły związek między wyznawaną prawdą a postępowaniem etycznym. Fałszywe wyobrażenia o Bogu prowadzą do wypaczonych norm moralnych, natomiast prawdziwe poznanie Boga rodzi pragnienie życia zgodnego z Jego wolą. Ta myśl wpisuje się w szeroki nurt teologii Ojców, którzy podkreślali, że ortodoksja (prawowierność) i ortopraksja (prawość czynów) są nierozdzielne. Dla biskupa Antiochii wzorem takiej jedności jest sam Jezus Chrystus: Słowo, które stało się ciałem, ukazując w swojej ziemskiej egzystencji doskonałą harmonię między prawdą a miłością.
Znaczenie świętego Teofila dla rozwoju doktryny chrześcijańskiej
Choć imię Teofila nie jest dziś tak powszechnie znane jak imiona Augustyna, Atanazego czy Bazylego, jego wkład w rozwój doktryny chrześcijańskiej jest godny uwagi. Przede wszystkim należy podkreślić jego rolę jako jednego z pierwszych autorów, którzy wprost używają terminu Trójca w odniesieniu do Boga. To świadectwo ukazuje, że chrześcijańskie rozumienie Boga jako wspólnoty Osób nie jest późnym wynalazkiem, lecz rodzi się już w refleksji II wieku, w oparciu o doświadczenie objawienia przekazane przez apostołów.
Teofil przyczynił się także do umocnienia autorytetu Pisma Świętego w Kościele. Jego liczne odwołania do Biblii, połączone z argumentacją historyczną i filozoficzną, pomagają zrozumieć, jak wczesne chrześcijaństwo stopniowo kształtowało swój kanon i sposób korzystania z natchnionych ksiąg. Biskup Antiochii nie traktuje Pisma jako zbioru legend czy moralnych przypowiastek, lecz jako fundament, na którym opiera się cała wiara i praktyka Kościoła.
Znaczący jest również jego wkład w rozwój chrześcijańskiej antropologii i kosmologii. Podkreślając stworzenie świata z niczego oraz godność człowieka jako obrazu Boga, Teofil współtworzy te ramy myślenia, które pozwolą późniejszym teologom lepiej zrozumieć sens wcielenia, odkupienia i powołania człowieka do udziału w życiu Bożym. Jego refleksje nad grzechem, wolnością i łaską stają się jednym z fundamentów, na których zbudowana zostanie bogata tradycja duchowości chrześcijańskiej.
Nie można wreszcie pominąć jego roli jako ogniwa w łańcuchu sukcesji apostolskiej i tradycji kościelnej. Jako biskup Antiochii, miasta związanego z działalnością apostołów Piotra i Pawła, Teofil stoi na straży przekazu wiary, który sięga najwcześniejszych świadków zmartwychwstania. Jego pisma odzwierciedlają żywą pamięć Kościoła, w której Ewangelia jest nie tylko tekstem, ale doświadczeniem wspólnoty prowadzonej przez Ducha Świętego.
Kult świętego Teofila i jego obecność w tradycji Kościoła
Choć szczegółowe informacje o kulcie świętego Teofila w pierwszych wiekach są ograniczone, wiadomo, że jego imię pojawia się w starożytnych spisach biskupów Antiochii oraz w katalogach świętych. W Kościołach wschodnich jest on czczony jako jeden z Ojców, którzy przyczynili się do ugruntowania wiary w okresie, gdy chrześcijaństwo musiało mierzyć się z presją ze strony pogaństwa i rodzących się herezji. W niektórych tradycjach liturgicznych jego wspomnienie obchodzone jest jako okazja do modlitwy za tych, którzy podejmują dzieło teologii i nauczania wiary.
Kult Teofila nie przybrał tak szerokich rozmiarów jak kult męczenników czy wielkich doktorów Kościoła, co nie umniejsza jednak jego znaczenia dla duchowej tradycji chrześcijaństwa. Jego postać jest często przywoływana w opracowaniach patrologicznych i historycznych, a fragmenty jego pism włączane są do antologii tekstów Ojców Kościoła. W ten sposób pozostaje on obecny w refleksji teologów, duchownych i wiernych, którzy pragną zgłębiać korzenie swojej wiary.
Dla współczesnego czytelnika święty Teofil może stać się inspiracją do odważnego podejmowania dialogu z kulturą. Żyjąc w świecie zdominowanym przez wartości i przekonania często sprzeczne z Ewangelią, potrafił prowadzić rozmowę z poganami bez lęku i kompleksów, a zarazem z głębokim szacunkiem dla poszukujących prawdy. Jego przykład pokazuje, że obrona wiary nie polega na agresji czy pogardzie wobec innych poglądów, lecz na spokojnym i konsekwentnym ukazywaniu piękna chrześcijańskiego orędzia.
Aktualność przesłania świętego Teofila z Antiochii
Refleksja nad życiem i nauczaniem świętego Teofila z Antiochii prowadzi do pytania o aktualność jego przesłania. Choć minęły wieki, wiele wyzwań, przed którymi stawał, pozostaje w pewnej mierze podobnych: konieczność przedstawienia wiary w sposób zrozumiały dla ludzi wykształconych, dialog z różnymi nurtami myślowymi, obrona godności człowieka, który często traktowany jest jak element mechanizmów ekonomicznych czy społecznych, a nie jako osoba stworzona na obraz Boga.
Teofil zachęca, aby nie bać się stawiać trudnych pytań i szukać racjonalnych podstaw wiary. Chrześcijaństwo nie jest dla niego jedynie zbiorem rytuałów, lecz drogą prawdy, która może zostać poddana refleksji filozoficznej i historycznej. W czasach, gdy część ludzi postrzega religię jako sferę wyłącznie prywatnych przekonań pozbawionych uzasadnienia, głos biskupa z Antiochii przypomina, że wiara i rozum mogą się wzajemnie wspierać.
Równie ważne jest jego świadectwo w zakresie życia moralnego. W świecie zdezorientowanym w kwestiach etycznych, gdzie często zaciera się granica między dobrem a złem, Teofil wskazuje na potrzebę zakorzenienia norm moralnych w prawdzie o Bogu i o człowieku. Nie chodzi tu o moralizm czy zewnętrzne przestrzeganie przepisów, lecz o wewnętrzną przemianę serca, która owocuje miłością, sprawiedliwością i troską o najsłabszych.
Dla Kościoła, który wciąż na nowo odkrywa bogactwo swojej tradycji, święty Teofil pozostaje jednym z tych **Ojców**, którzy pomagają sięgnąć do źródeł. Jego pisma, choć nie tak obszerne jak dzieła niektórych współczesnych mu autorów, zawierają klarowny przekaz o wielkości Boga, godności człowieka i pięknie chrześcijańskiej nadziei. Wczytując się w nie, wierzący mogą odnaleźć zachętę do pogłębienia własnej wiary, a poszukujący – przykład uczciwego i wymagającego dialogu między Ewangelią a rozumem.
