Sukkot – czym jest Święto Szałasów i jak się je obchodzi

Sukkot, zapisywane również jako Sukot, jest żydowskim Świętem Szałasów. Łączy dziękczynienie za zbiory z pamięcią o wędrówce Izraelitów po wyjściu z Egiptu i o opiece Boga na pustyni. Trwa siedem dni, od 15 do 21 dnia miesiąca tiszri. Najbardziej rozpoznawalne praktyki to przebywanie w tymczasowym szałasie, czyli sukce, oraz obrzęd z czterema gatunkami roślin. Święto ma charakter radosny i wspólnotowy.

Pamięć o pustyni i dziękczynienie za zbiory

Biblijne podstawy Sukkot łączą dwa doświadczenia: życie w nietrwałych schronieniach oraz zebranie plonów. Tradycja przypomina dzięki temu zarówno zależność człowieka od warunków przyrody, jak i religijne przekonanie o Bożej opiece. Sukkot należy, obok Pesach i Szawuot, do trzech świąt pielgrzymich związanych dawniej ze Świątynią Jerozolimską.

Współczesne obchody zachowują te odniesienia także poza środowiskiem rolniczym. Wspólny posiłek w szałasie może stawać się okazją do rozmowy o wdzięczności, gościnności i kruchości materialnego bezpieczeństwa. Nie oznacza to odrzucenia domu czy codziennej pracy, lecz czasowe doświadczenie innego sposobu zamieszkiwania.

Czym jest sukka

Sukka jest tymczasową konstrukcją ze ścianami i przykryciem z materiału roślinnego, nazywanym schach. Stawia się ją pod otwartym niebem. Tradycyjne przepisy określają warunki dotyczące między innymi dachu, cienia i stabilności. Dlatego dowolny namiot turystyczny lub altana z pełnym stałym dachem nie stają się automatycznie sukką w znaczeniu religijnym.

W szałasie spożywa się posiłki, spotyka z bliskimi, studiuje i spędza czas; w części wspólnot również się w nim śpi. Praktyki różnią się, a tradycja uwzględnia sytuacje, w których pobyt jest utrudniony. Sukkę można urządzić przy domu, na odpowiednim tarasie albo przy synagodze, gdzie korzysta z niej większa grupa uczestników.

Cztery gatunki roślin

Drugim charakterystycznym elementem Sukkot jest arba minim, czyli cztery gatunki: liść palmy zwany lulawem, gałązki mirtu i wierzby oraz etrog, owoc cytronu. Rośliny trzyma się razem podczas błogosławieństwa i wykonuje nimi ustalone ruchy. W wielu opisach słowo lulaw bywa używane także wobec całego wiązanego zestawu gałązek.

Komentarze religijne nadają roślinom rozmaite znaczenia, między innymi obraz jedności ludzi o różnych cechach. Nie należy mylić ich z dekoracją szałasu: ozdoby sukki i rytualny zestaw roślin pełnią inne funkcje. W tradycyjnym porządku obrzędu czterech gatunków nie wykonuje się w szabat, nawet jeśli przypada on w trakcie święta.

Siedem dni i następujące po nich święta

Sukkot wypada jesienią, zwykle we wrześniu lub październiku kalendarza gregoriańskiego, pięć dni po Jom Kipur. Pierwszy dzień w Izraelu, a pierwsze dwa dni w tradycyjnym kalendarzu diaspory, mają status uroczystego święta. Dni pośrednie określa się jako chol ha-moed. Szczegółowe zasady ich obchodzenia zależą od nurtu judaizmu.

Bezpośrednio po siedmiu dniach następuje Szmini Aceret, z którym wiąże się również Simchat Tora, czyli radość z Tory. Układ jednego lub dwóch dni tych obchodów różni się między Izraelem, diasporą i poszczególnymi wspólnotami. Choć tworzą one sąsiadujący ciąg świąteczny, Szmini Aceret ma odrębny status i nie powinno być po prostu pomijane jako jeszcze jeden zwykły dzień Sukkot.

Wspólnota i współczesne interpretacje

Wspólne szałasy umożliwiają obchodzenie święta także osobom, które nie mają miejsca na własną konstrukcję. Zapraszanie gości, dzielenie posiłków i uczestnictwo w modlitwie nadają Sukkot wymiar społeczny. W polskich zbiorach muzealnych zachowały się świadectwa dawnych kuczek, czyli miejsc przygotowanych do świątecznego pobytu, oraz przedmiotów używanych podczas obrzędów.

Niektóre współczesne wspólnoty rozwijają podczas Sukkot refleksję nad środowiskiem, bezdomnością i odpowiedzialnością za osoby pozbawione bezpiecznego schronienia. Są to interpretacje wynikające z doświadczenia szałasu i wdzięczności za plony. Nie wyczerpują jednak wszystkich znaczeń święta, które pozostaje związane z Torą, modlitwą i pamięcią wyjścia z Egiptu.