Ewangelia – znaczenie Dobrej Nowiny i czterech ksiąg biblijnych

Ewangelia oznacza Dobrą Nowinę o Jezusie Chrystusie, a także księgę przekazującą jego nauczanie i opowieść o jego życiu, śmierci oraz zmartwychwstaniu. Greckie euangelion wiąże się z dobrą wiadomością. W Biblii chrześcijańskiej znajdują się cztery Ewangelie: według Mateusza, Marka, Łukasza i Jana. Otwierają Nowy Testament, lecz nie są ani całą Biblią, ani całym Nowym Testamentem.

Dobra Nowina przed powstaniem ksiąg

Najpierw słowo ewangelia odnosiło się do głoszonego orędzia. Pierwsi chrześcijanie przekazywali wiarę w Jezusa, zanim powstały cztery zachowane księgi ewangeliczne. Listy Pawła używają tego terminu w odniesieniu do przesłania o Chrystusie. Gdy autor pisze o swojej ewangelii, nie musi mieć na myśli osobnej książki opowiadającej o Jezusie.

Dobra Nowina obejmuje w chrześcijaństwie przekonanie o zbawczym działaniu Boga w Jezusie, jego śmierci i zmartwychwstaniu. Z tym znaczeniem wiąże się ewangelizacja, czyli przekazywanie orędzia wiary. Warto zachować to rozróżnienie, ponieważ w rozmowie o religii ewangelia może oznaczać zarówno treść przepowiadania, jak i konkretny utwór literacki.

Cztery Ewangelie Nowego Testamentu

Mateusz, Marek, Łukasz i Jan przedstawiają tego samego Jezusa, lecz różnią się doborem materiału, układem i sposobem objaśniania jego znaczenia. Nie wszystkie księgi zawierają opisy narodzenia, te same przypowieści czy identyczną kolejność wydarzeń. Zestawianie relacji pozwala zobaczyć zarówno wspólne tradycje, jak i odrębny sposób prowadzenia opowieści.

Katolicka konstytucja Dei Verbum nazywa Ewangelie podstawowym świadectwem o życiu i nauczaniu Chrystusa. Jednocześnie opisuje pracę ich autorów jako wybór i uporządkowanie przekazywanego materiału z uwzględnieniem sytuacji wspólnot. Religijne znaczenie ksiąg nie wymaga traktowania ich jak czterech identycznych stenogramów.

Ewangelie synoptyczne i Ewangelia Jana

Ewangelie Mateusza, Marka i Łukasza określa się jako synoptyczne. Nazwa wskazuje, że można je oglądać wspólnie, zestawiając równoległe fragmenty. Księgi te mają liczne podobieństwa w opowiadaniach i wypowiedziach Jezusa. Badanie ich zależności należy do ważnych zagadnień współczesnej biblistyki.

Ewangelia Jana wyróżnia się kompozycją i sposobem przedstawiania tożsamości Jezusa. Pojawiają się w niej rozbudowane wypowiedzi oraz charakterystyczny język znaków, życia i światła. Nadal pozostaje częścią tego samego kanonu. Różnica stylu nie czyni z niej osobnej religii ani dodatku o mniejszym znaczeniu.

Autorstwo i przekazywanie tradycji

Nazwy czterech ksiąg odzwierciedlają tradycyjne przypisanie ich Mateuszowi, Markowi, Łukaszowi i Janowi. Historyczne badania autorstwa rozróżniają te atrybucje, świadectwa wczesnego Kościoła i informacje zawarte w samych tekstach. Kwestia dokładnej tożsamości autorów oraz etapów redakcji nie jest we wszystkich szczegółach rozstrzygnięta.

Dobrym przykładem warsztatu autora jest początek Ewangelii Łukasza. Narrator odwołuje się tam do wcześniejszych opowiadań i przekazu świadków, wyjaśniając zamiar uporządkowania materiału. Pokazuje to, że tekst wyrasta z procesu przekazywania pamięci. Ewangelii nie należy przedstawiać jako ksiąg napisanych przez samego Jezusa.

Kanon i lektura Ewangelii

Określenie ewangelie kanoniczne dotyczy czterech ksiąg przyjętych do Nowego Testamentu. Istnieją także starożytne teksty nazywane ewangeliami, które do tego kanonu nie weszły, na przykład Ewangelia Tomasza. Ich historyczna wartość oraz treść wymagają osobnej oceny. Sam tytuł ewangelia nie oznacza jeszcze, że dany tekst ma taki sam status w chrześcijańskiej Biblii.

Podczas nabożeństw słowo Ewangelia może oznaczać odczytywany fragment jednej z tych ksiąg. Lekcjonarz porządkuje fragmenty przeznaczone do proklamacji w liturgii. Przy samodzielnej lekturze warto sprawdzić, kto mówi, do kogo i w jakiej sytuacji. Przypowieść, opis wydarzenia i pouczenie wymagają uwzględnienia odmiennej formy wypowiedzi, a pojedynczy werset najlepiej czytać w szerszym kontekście.