Synod i jego znaczenie w chrześcijaństwie

Synod jest zgromadzeniem kościelnym, podczas którego rozpatruje się sprawy wiary, duszpasterstwa lub organizacji wspólnoty. Nazwa pochodzi z greki i wiąże się z ideą wspólnej drogi oraz spotkania. W różnych wyznaniach może oznaczać zebranie zwołane do określonego zadania albo stały organ władzy. Dlatego ustalenie, kto uczestniczy w synodzie i jakie skutki mają jego uchwały, wymaga wskazania konkretnego Kościoła.

Synod w Kościele katolickim

W katolicyzmie istnieje kilka rodzajów zgromadzeń synodalnych. Synod diecezjalny dotyczy Kościoła lokalnego, natomiast Synod Biskupów pomaga papieżowi rozpatrywać zagadnienia o szerszym znaczeniu. W katolickich Kościołach wschodnich funkcjonują również synody związane z ich własną strukturą. Jedna nazwa nie oznacza więc zawsze identycznego składu ani zakresu władzy.

Praca synodalna może obejmować zbieranie opinii, analizę sytuacji duszpasterskiej, dyskusję nad dokumentami i przygotowanie wniosków. Nie każdy głos zgłoszony podczas obrad staje się nauczaniem Kościoła. Trzeba odróżniać wypowiedź uczestnika, projekt tekstu oraz dokument przyjęty i zatwierdzony zgodnie z właściwymi zasadami.

Czym jest synod diecezjalny

Synod diecezjalny skupia wybranych duchownych i innych wiernych, którzy pomagają biskupowi w sprawach miejscowego Kościoła. Może zajmować się katechezą, liturgią, formacją i współpracą parafii. W jego przygotowanie bywają zaangażowane komisje oraz zespoły konsultacyjne, dzięki czemu rozpoznawanie problemów wykracza poza samo posiedzenie końcowe.

Według łacińskiego Kodeksu prawa kanonicznego jedynym prawodawcą na synodzie diecezjalnym jest biskup diecezjalny. Pozostali uczestnicy mają głos doradczy. Ich udział służy przedstawieniu doświadczeń i argumentów, natomiast ogłoszenie deklaracji oraz dekretów należy do biskupa. To ważna różnica wobec zgromadzeń, które same stanowią najwyższy organ władzy danej wspólnoty.

Synod Biskupów

Synod Biskupów ustanowił Paweł VI w 1965 roku, w czasie Soboru Watykańskiego II. Instytucja miała umożliwiać dalszą współpracę papieża z biskupami reprezentującymi różne części świata. Poszczególne zgromadzenia poświęca się określonym zagadnieniom życia Kościoła. Nie jest to po prostu kolejne posiedzenie zakończonego soboru.

Zwyczajna rola Synodu Biskupów jest doradcza, choć papież może nadać zgromadzeniu władzę rozstrzygającą w przewidzianym zakresie. Znaczenie dokumentu końcowego zależy także od sposobu papieskiego zatwierdzenia. Konstytucja Episcopalis communio opisuje konsultacje poprzedzające obrady i późniejsze wprowadzanie ich wniosków, ukazując synod jako proces obejmujący więcej niż samo spotkanie.

Synody prawosławne i protestanckie

W prawosławiu synody biskupów uczestniczą w kierowaniu poszczególnymi Kościołami. Rozpatrują sprawy doktryny, porządku kościelnego i życia wspólnot. Przykładowo Święty Synod Biskupów w Orthodox Church in America jest najwyższą władzą kanoniczną tej wspólnoty. Nie należy przenosić na taki organ wszystkich zasad dotyczących katolickiego Synodu Biskupów.

W wielu Kościołach protestanckich synod tworzą zarówno duchowni, jak i przedstawiciele świeckich. W Kościele Ewangelicko-Augsburskim w Polsce jest on najwyższą władzą kościelną, uchwalającą przepisy i dokonującą wyborów władz. Ten przykład pokazuje, że pojęcie synodu może łączyć debatę religijną z bezpośrednią odpowiedzialnością za zarządzanie wspólnotą.

Synod a sobór i synodalność

Historyczne znaczenia słów synod i sobór częściowo się pokrywają. We współczesnym polskim języku katolickim sobór powszechny oznacza jednak zgromadzenie o szczególnej randze, odrębne od Synodu Biskupów. O znaczeniu spotkania nie przesądza liczba obecnych osób. Rozstrzygające są jego podstawa, kompetencje i miejsce w ustroju Kościoła.

Synodalność jest pojęciem szerszym od konkretnego synodu. W katolickiej refleksji opisuje sposób wspólnego uczestnictwa w życiu Kościoła, związany ze słuchaniem, rozeznawaniem i odpowiedzialnością. Synod może być wyrazem takiego działania, ale oba terminy nie są zamienne. Pierwszy nazywa zgromadzenie lub instytucję, drugi określa sposób życia i współpracy wspólnoty.