Papież – kim jest i jakie ma zadania?

Papież jest biskupem Rzymu i zwierzchnikiem Kościoła katolickiego. Katolicy uznają go za następcę apostoła Piotra oraz widzialny znak jedności Kościoła. Jego posługa obejmuje nauczanie, kierowanie wspólnotą i troskę duszpasterską. Nie jest jednak zwierzchnikiem wszystkich chrześcijan: prawosławni i protestanci inaczej rozumieją zakres władzy biskupa Rzymu.

Papież jako następca świętego Piotra

Katolickie rozumienie papiestwa odwołuje się do szczególnej roli Piotra wśród apostołów. Ważne są ewangeliczne opisy powierzenia mu kluczy królestwa oraz zadania umacniania wspólnoty. Kościół katolicki interpretuje te teksty jako podstawę posługi, która trwa w kolejnych biskupach Rzymu.

Pierwszeństwo papieża określa się mianem prymatu. W katolicyzmie oznacza ono rzeczywistą odpowiedzialność za cały Kościół, a nie wyłącznie honorowe miejsce podczas uroczystości. Pozostałe tradycje chrześcijańskie mogą uznawać historyczne znaczenie Rzymu, jednocześnie odrzucając katolicką wykładnię papieskiej jurysdykcji.

Jakie zadania pełni papież?

Papież głosi Ewangelię, wypowiada się w sprawach wiary i moralności oraz podejmuje decyzje dotyczące życia Kościoła. Jego nauczanie przyjmuje różne formy, między innymi encykliki, adhortacje, homilie i przemówienia. Forma dokumentu, jego treść i intencja autora pomagają określić rangę danej wypowiedzi.

W sprawowaniu urzędu współpracuje z biskupami oraz instytucjami Kurii Rzymskiej. Katolickie prawo przypisuje mu najwyższą władzę w Kościele, ale biskupi diecezjalni również mają własne zadania i odpowiedzialność. Parafia nie jest więc kierowana na co dzień bezpośrednio przez papieża.

Papież, biskup i kardynał – różne nazwy

Papież pozostaje biskupem; papiestwo nie stanowi czwartego stopnia sakramentu święceń ponad diakonatem, prezbiteratem i biskupstwem. Nazwa wskazuje na szczególny urząd związany ze stolicą rzymską. Kardynał to z kolei godność kościelna oraz członkostwo w kolegium wspierającym papieża.

Kościołem katedralnym biskupa Rzymu jest bazylika św. Jana na Lateranie. Bazylika św. Piotra w Watykanie, choć silnie kojarzona z papieżem i wielkimi uroczystościami, nie jest jego katedrą. Rozróżnienie to pokazuje związek papiestwa z konkretnym Kościołem lokalnym, a nie tylko z instytucjami centralnymi.

Co oznacza nieomylność papieża?

Według nauki katolickiej papież korzysta z nieomylności, gdy jako najwyższy pasterz i nauczyciel wszystkich wiernych definitywnie ogłasza naukę dotyczącą wiary lub moralności. Takie nauczanie określa się jako wypowiedź ex cathedra. Nie każda homilia, rozmowa czy decyzja administracyjna spełnia te warunki.

Nieomylność nie oznacza bezgrzeszności, wszechwiedzy ani trafności każdego osobistego sądu. Dotyczy określonego aktu nauczania, nie całej biografii człowieka. Katolicyzm wiąże ten dar również z Kościołem i kolegium biskupów; nie przedstawia go jako samodzielnej umiejętności oderwanej od wiary wspólnoty.

Wybór papieża i trwanie urzędu

Nowego papieża wybierają kardynałowie elektorzy podczas konklawe. Urząd nie jest dziedziczny ani obsadzany w powszechnym głosowaniu wiernych. Do objęcia go konieczne jest przyjęcie prawidłowego wyboru; jeśli wybrany nie jest jeszcze biskupem, konieczne są również święcenia biskupie.

Posługa zwykle trwa do śmierci, lecz możliwa jest dobrowolna, należycie ujawniona rezygnacja. Okres nieobsadzenia stolicy rzymskiej nazywa się sede vacante. Ciągłość urzędu nie oznacza identycznego stylu wszystkich pontyfikatów: poszczególni papieże różnią się doświadczeniem, językiem nauczania i priorytetami duszpasterskimi.