Kardynał – kim jest i jakie pełni zadania?

Kardynał jest duchownym Kościoła katolickiego, któremu papież powierzył szczególną godność i członkostwo w Kolegium Kardynalskim. Kardynałowie wspierają papieża w sprawach Kościoła, a uprawnieni do głosowania wybierają jego następcę podczas konklawe. Godność ta łączy się z odpowiedzialnością za całą wspólnotę katolicką, choć poszczególni kardynałowie wykonują bardzo różne zadania.

Kardynał a biskup

Biskupstwo jest stopniem sakramentu święceń, natomiast kardynalat oznacza godność i przynależność do określonego kolegium. Nie udziela się osobnego sakramentu „święceń kardynalskich”. Większość kardynałów to biskupi, którzy wcześniej otrzymali święcenia i pełnili posługę w diecezji lub instytucjach kościelnych.

Te same osoby mogą być jednocześnie kardynałami, arcybiskupami i zwierzchnikami konkretnej diecezji. Każdy z tych tytułów opisuje inny aspekt ich miejsca w Kościele. Godność kardynalska nie oznacza, że jej posiadacz staje się bezpośrednim przełożonym wszystkich biskupów albo może dowolnie zarządzać cudzymi diecezjami.

Jak zostaje się kardynałem?

Kardynałów mianuje papież. Ich ustanowienie wiąże się z konsystorzem, czyli zgromadzeniem kolegium zwołanym przez papieża. Podczas uroczystości nowi kardynałowie otrzymują insygnia, między innymi pierścień i czerwony biret. Nie jest to wybór dokonywany przez parafian ani automatyczny awans po określonej liczbie lat posługi.

Prawo kościelne przewiduje wybór spośród duchownych mających co najmniej święcenia prezbiteratu; wskazuje też na ich wiedzę, obyczaje i roztropność. Zasadniczo osoba niebędąca biskupem powinna otrzymać święcenia biskupie, jednak papież może udzielić dyspensy. Z tego powodu zdarzają się kardynałowie pozostający prezbiterami.

Zadania Kolegium Kardynalskiego

Kardynałowie doradzają papieżowi wspólnie na konsystorzach oraz indywidualnie, wykonując powierzone funkcje. Niektórzy kierują dużymi diecezjami, inni pracują w Kurii Rzymskiej, a jeszcze inni zostali wyróżnieni za działalność teologiczną lub duszpasterską. Sam tytuł nie wskazuje jednego konkretnego stanowiska administracyjnego.

Kolegium dzieli się na trzy porządki: kardynałów biskupów, prezbiterów i diakonów. Są to wewnętrzne kategorie kardynalskie, których nie należy utożsamiać ze stopniami święceń danej osoby. Kardynał diakon może być sakramentalnie biskupem; człon nazwy opisuje wtedy jego miejsce w kolegium.

Kardynałowie i wybór papieża

Po śmierci lub rezygnacji papieża kolegium przygotowuje wybór następcy. Prawo głosu mają elektorzy spełniający warunki określone w przepisach o konklawe. W szczególności wyłączeni są kardynałowie, którzy ukończyli 80 lat przed dniem rozpoczęcia wakatu stolicy rzymskiej. Samo członkostwo w kolegium nie gwarantuje więc udziału w głosowaniu.

Przekroczenie granicy wieku wyborczego nie oznacza utraty godności kardynalskiej. Starsi kardynałowie nadal należą do kolegium i mogą wspierać Kościół doświadczeniem. W okresie sede vacante kolegium nie przejmuje też całej władzy papieża: działa w granicach kompetencji przewidzianych na czas nieobsadzenia urzędu.

Czerwień i więź z Rzymem

Czerwony strój kardynalski symbolizuje gotowość do wiernej służby Kościołowi, nawet za cenę przelania krwi. W oficjalnym nauczaniu to znak odpowiedzialności, a nie tylko wysokiej rangi. Tradycyjny zwrot „eminencja” należy do kościelnego ceremoniału i sposobu zwracania się do kardynała.

Większość kardynałów otrzymuje tytuł związany z kościołem w Rzymie lub pobliską diecezją, co podkreśla ich więź z biskupem Rzymu. Odrębne zasady dotyczą między innymi patriarchów katolickich Kościołów wschodnich. Tytularny związek nie oznacza, że kardynał osobiście pełni zwykłe obowiązki proboszcza w przydzielonym kościele.