Objawienie i jego znaczenie w religii

Objawienie jest pojęciem religijnym oznaczającym udzielenie ludziom prawdy pochodzącej od Boga. Może dotyczyć tego, kim jest Bóg, jak rozumieć więź z nim i do jakiego postępowania człowiek jest wezwany. Wspólnoty różnie określają formy oraz zakres objawienia. Uznanie danego wydarzenia lub przekazu za objawiony wyraża stanowisko wiary konkretnej tradycji.

Objawienie a ludzkie poznanie

W teologii objawienie wiąże się z inicjatywą Boga. Człowiek otrzymuje przesłanie, którego źródła nie sprowadza się do własnego rozumowania. Jednocześnie poznaje je w ludzkim języku, poprzez opowieści, symbole i świadectwa. Dlatego religijne rozumienie objawienia obejmuje także pytanie o właściwą interpretację przekazu.

Katolicka nauka odróżnia objawienie nadprzyrodzone od poznawania Boga przez refleksję nad światem. Rozum i wiara pełnią w tym ujęciu powiązane, lecz odmienne funkcje. Objawienie nie jest nazwą dowolnego odkrycia naukowego ani każdego silnego przeżycia. Dotyczy prawd uznawanych za przekazane przez Boga i odnoszących się do zbawienia.

Objawienie w historii biblijnej

W chrześcijańskim odczytaniu Biblii objawienie rozwija się poprzez dzieje przymierza. Opowieści o Abrahamie, Mojżeszu i prorokach ukazują stopniowe poznawanie Boga oraz wezwanie do wierności. Konstytucja Dei verbum opisuje więź wydarzeń i słów: wydarzenia otrzymują religijne objaśnienie, a słowa odsyłają do działania Boga w historii.

W judaizmie szczególne znaczenie ma objawienie Tory na Synaju. Nie jest ono jednak rozumiane jako przygotowanie do przyjęcia chrześcijańskiej nauki o Jezusie. Te same postacie i teksty mogą należeć do różnych tradycji interpretacji. W porównywaniu religii trzeba więc wskazać, czyje rozumienie objawienia jest przedstawiane.

Jezus Chrystus jako pełnia objawienia

W chrześcijaństwie centralne znaczenie ma przekonanie, że Bóg objawia się w Jezusie Chrystusie. Chodzi o jego osobę, nauczanie i działanie, a szczególnie o śmierć oraz zmartwychwstanie. W katolickim ujęciu Jezus nie jest jedynie odbiorcą kolejnych wiadomości od Boga, lecz pełnią Bożego udzielenia się człowiekowi.

Z tym przekonaniem wiąże się nauka o definitywnym charakterze objawienia w Chrystusie. Nie oznacza ona, że wszystkie jego znaczenia zostały od razu wyjaśnione. Kościół rozróżnia przekazanie objawienia od stopniowego pogłębiania jego rozumienia. Rozwój refleksji teologicznej ma wyjaśniać otrzymaną wiarę, a nie zastępować ją nową religią.

Objawienie publiczne i objawienia prywatne

Katolickie określenie objawienie publiczne odnosi się do objawienia stanowiącego podstawę wiary Kościoła. Słowo publiczne nie opisuje liczby świadków ani medialnego rozgłosu. Objawienia prywatne to natomiast późniejsze doświadczenia i przekazy przypisywane działaniu Boga, na przykład relacje o wizjach o znaczeniu religijnym.

Według Katechizmu Kościoła Katolickiego objawienia prywatne nie należą do depozytu wiary. Ich ewentualne uznanie nie nadaje im rangi nowej księgi biblijnej. Mogą pomagać w przeżywaniu wiary w określonym czasie, lecz nie mają poprawiać ani uzupełniać objawienia w Chrystusie. Osobiste przeświadczenie odbiorcy i ocena wspólnoty są przy tym różnymi sprawami.

Objawienie a wizja i tekst religijny

Wizja oznacza określoną formę doświadczenia, natomiast objawienie wskazuje na przypisywane mu źródło i znaczenie. Nie każde objawienie jest opisywane jako obraz ukazujący się przed oczami. Chrześcijańska teologia obejmuje tym terminem również historyczne wydarzenia i ich przekaz, dlatego zawężenie go do nadzwyczajnych widzeń byłoby mylące.

Osobnym zagadnieniem jest natchnienie Pisma Świętego, dotyczące powstania i religijnego autorytetu ksiąg. Nazwą Objawienie Jana bywa też określana Apokalipsa, ostatnia księga Nowego Testamentu. W takim przypadku słowo jest elementem tytułu konkretnego dzieła. Kontekst pozwala rozpoznać, czy chodzi o pojęcie teologiczne, doświadczenie osoby, czy tekst biblijny.