Przymierze z Bogiem i jego biblijne znaczenie

Przymierze to w języku biblijnym szczególna więź Boga z człowiekiem lub wspólnotą, wyrażana przez obietnice i zobowiązania. Hebrajskie słowo brit bywa tłumaczone właśnie jako przymierze. Pojęcie to pomaga zrozumieć opowieści o Noem, Abrahamie i Mojżeszu, a w chrześcijaństwie także nauczanie o Jezusie i Nowym Przymierzu. Każde z tych odniesień ma własny kontekst.

Znaczenie przymierza w Biblii

Biblia zna porozumienia zawierane między ludźmi, lecz przymierze Boga z ludźmi ma szczególny charakter. Opowieść podkreśla Bożą inicjatywę i wierność, a zarazem odpowiedź człowieka. Nie chodzi o umowę handlową między równorzędnymi stronami, w której religijne czynności miałyby automatycznie zapewniać oczekiwane korzyści.

Treść przymierza może obejmować obietnicę opieki, potomstwa lub przyszłości wspólnoty, a także wymagania dotyczące postępowania. Towarzyszą mu znaki i obrzędy pomagające zachować pamięć o tej więzi. Wierność przymierzu oznacza dlatego zarówno zaufanie Bogu, jak i odpowiedzialność za sposób traktowania innych ludzi.

Przymierza z Noem i Abrahamem

W dziewiątym rozdziale Księgi Rodzaju przymierze po potopie obejmuje Noego, jego potomstwo i żywe istoty. Tęcza zostaje przedstawiona jako znak Bożej obietnicy. Ten fragment ma szerszy zakres niż dzieje jednego narodu: odnosi się do świata i życia na ziemi, pokazując powszechny wymiar biblijnej opowieści.

Opowiadania o Abrahamie łączą przymierze z obietnicą licznego potomstwa i ziemi. Księga Rodzaju przedstawia obrzezanie jako jego znak. Stąd nazwa brit mila, czyli przymierze obrzezania. W judaizmie obrzęd odsyła do więzi z Bogiem oraz ciągłości pokoleń, a nie tylko do wspomnienia pojedynczego wydarzenia z życia patriarchy.

Synaj i zobowiązania Izraela

Przymierze na Synaju wiąże się z wyjściem Izraelitów z Egiptu i przekazaniem Tory za pośrednictwem Mojżesza. Według Księgi Wyjścia lud odpowiada na Bożą inicjatywę zobowiązaniem do posłuszeństwa. Dekalog stanowi najbardziej rozpoznawalną część tego nauczania, ale biblijny opis obejmuje także inne przepisy i obrzędy.

W żydowskim życiu religijnym przymierze wyraża się w przestrzeganiu micw, studiowaniu Tory i przekazywaniu tradycji. Święto Szawuot przypomina nadanie Tory, a Pesach przywołuje wyzwolenie z niewoli. Pamięć ta dotyczy również kolejnych pokoleń, które odnoszą własne zobowiązania do wspólnej historii Izraela.

Nowe Przymierze w chrześcijaństwie

Zapowiedź nowego przymierza znajduje się w Księdze Jeremiasza, gdzie mowa o prawie zapisanym w ludzkim sercu. Chrześcijanie odnoszą tę zapowiedź do Jezusa. W opisie Ostatniej Wieczerzy w Ewangelii Łukasza słowa nad kielichem łączą Nowe Przymierze z jego krwią, co stanowi ważny punkt odniesienia dla rozumienia Eucharystii.

W chrześcijańskiej teologii śmierć i zmartwychwstanie Jezusa otwierają ludziom drogę pojednania z Bogiem. Określenia Stary Testament i Nowy Testament są związane z językiem przymierza, choć w codziennym użyciu oznaczają przede wszystkim dwie części chrześcijańskiej Biblii. Słowo testament nie ogranicza się tu do współczesnego znaczenia dokumentu spadkowego.

Judaizm i chrześcijaństwo wobec przymierza

Judaizm traktuje przymierze z Bogiem jako żywą podstawę własnej tradycji i nie przyjmuje chrześcijańskiej interpretacji Jezusa jako jego wypełnienia. Chrześcijańskie rozumienie Nowego Przymierza należy więc przedstawiać jako stanowisko tej religii. Nie wynika z niego neutralna ocena, że żydowska wiara utraciła znaczenie lub stała się nieaktualna.

W katolickiej deklaracji Nostra aetate podkreślono więź Kościoła z dziedzictwem Izraela i odrzucono przedstawianie Żydów jako odrzuconych przez Boga. Współczesny opis przymierza powinien zachowywać tę różnicę perspektyw. Ułatwia to czytanie tekstów biblijnych bez przypisywania wszystkim ich odbiorcom tej samej interpretacji teologicznej.