Zesłanie Ducha Świętego – Pięćdziesiątnica i Zielone Świątki

Zesłanie Ducha Świętego to święto chrześcijańskie upamiętniające udzielenie Ducha uczniom Jezusa i umocnienie ich do głoszenia Ewangelii. Nazywane jest również Pięćdziesiątnicą, ponieważ przypada pięćdziesiątego dnia, licząc od Niedzieli Wielkanocnej włącznie. W Polsce funkcjonuje także nazwa Zielone Świątki. Podstawą biblijną obchodów jest przede wszystkim drugi rozdział Dziejów Apostolskich, opisujący wydarzenia w Jerozolimie.

Opis w Dziejach Apostolskich

Według Dziejów Apostolskich zgromadzeni uczniowie usłyszeli szum podobny do gwałtownego wiatru, a nad nimi ukazały się języki jakby ognia. Napełnieni Duchem Świętym zaczęli mówić innymi językami. Przybyli do Jerozolimy ludzie z różnych stron rozpoznawali własną mowę i słyszeli ogłaszanie wielkich dzieł Boga.

Opowiadanie prowadzi do wystąpienia Piotra, wezwania do nawrócenia i chrztu wielu słuchaczy. W chrześcijańskiej interpretacji podkreśla zdolność Ewangelii do przekraczania granic języka i pochodzenia. Obrazy wiatru i ognia mają znaczenie religijne; tekst przedstawia za ich pomocą działanie Boga i przemianę wspólnoty uczniów.

Duch Święty w wierze chrześcijańskiej

W nauce trynitarnej Duch Święty jest jedną z trzech Osób Boskich, razem z Ojcem i Synem. Nie oznacza wyłącznie ludzkiego entuzjazmu ani bezosobowej energii. Wierni wiążą jego działanie z modlitwą, rozumieniem wiary, odnową życia i udzielaniem darów potrzebnych wspólnocie. Święto kieruje uwagę właśnie na ten wymiar chrześcijańskiego życia.

Pięćdziesiątnica bywa nazywana narodzinami Kościoła, ponieważ ukazuje publiczne rozpoczęcie misji apostolskiej. Jest to określenie teologiczne. Nie oznacza, że wcześniej nie istnieli uczniowie Jezusa ani ich wspólnota. Akcent pada na wyjście do innych ludzi oraz głoszenie nauki o ukrzyżowanym i zmartwychwstałym Chrystusie.

Data i miejsce w kalendarzu

Święto przypada zawsze w niedzielę, siedem tygodni po Niedzieli Wielkanocnej. Pięćdziesiąt dni otrzymuje się przez wliczenie obu niedziel: odległość między datami wynosi czterdzieści dziewięć dni. Ponieważ termin Wielkanocy jest ruchomy, również Zesłanie Ducha Świętego nie ma jednej stałej daty w kalendarzu cywilnym.

W obrządku rzymskim Pięćdziesiątnica kończy okres wielkanocny; podobne znaczenie ma w kalendarzu anglikańskim. W prawosławiu jest jednym z wielkich świąt i pozostaje związana z objawieniem Trójcy Świętej. Różnice w obliczaniu Paschy powodują, że poszczególne Kościoły mogą obchodzić Zesłanie w innych terminach.

Obrzędy i symbole święta

W liturgii rzymskokatolickiej używa się czerwonych szat, nawiązujących do ognia i działania Ducha. Czytania przypominają wydarzenie opisane w Dziejach Apostolskich. W tradycji anglikańskiej ten dzień jest również stosowną okazją do chrztów i konfirmacji. Wspólnoty mogą organizować czuwania i nabożeństwa poświęcone darom Ducha.

W tradycji bizantyjskiej szczególne miejsce zajmują nieszpory z modlitwami odmawianymi na klęcząco, związane z zakończeniem paschalnego czasu modlitwy na stojąco. Ikona Zesłania ukazuje apostołów jako wspólnotę otrzymującą dar z wysoka. Taki obraz jest teologicznym przedstawieniem Kościoła, a nie próbą fotograficznego odtworzenia wydarzenia.

Zielone Świątki i żydowskie tło

Nazwa Zielone Świątki przypomina polskie zwyczaje ozdabiania domów, zagród i miejsc kultu zielonymi gałęziami. Materiały etnograficzne opisują towarzyszące im obrzędy związane z plonami i ochroną gospodarstwa. Tradycje ludowe współistniały z liturgią, lecz nie wszystkie ich dawne znaczenia są częścią nauki chrześcijańskiej o Duchu Świętym.

Biblijna scena rozgrywa się podczas żydowskiego Święta Tygodni, czyli Szawuot. Stąd historyczny związek nazwy Pięćdziesiątnica z żydowskim kalendarzem. Współczesne Szawuot i chrześcijańskie Zesłanie Ducha Świętego pozostają jednak odrębnymi świętami. Także nazwa ruchu zielonoświątkowego odwołuje się do Pięćdziesiątnicy, ale samo święto jest obchodzone w wielu innych Kościołach.