Mesjasz – kim jest w judaizmie, chrześcijaństwie i islamie?

Mesjasz to tytuł wywodzący się z hebrajskiego słowa masziach, oznaczającego pomazańca, czyli osobę namaszczoną. W religijnym użyciu wiąże się z nadzieją na zbawienie, sprawiedliwość i odnowę świata. Judaizm, chrześcijaństwo i islam nadają mu jednak różne znaczenia. Chrześcijanie odnoszą go do Jezusa, judaizm rozwija własną tradycję oczekiwania mesjańskiego, a Koran nazywa Jezusa al-Masihem bez przyjmowania jego boskości.

Skąd pochodzi tytuł Mesjasza

Namaszczenie olejem było w starożytnym Izraelu znakiem wyznaczenia do szczególnej funkcji, zwłaszcza królewskiej lub kapłańskiej. Określenie pomazańca nie zawsze oznaczało więc jedną przyszłą postać, która odmieni dzieje. W Biblii hebrajskiej odnosi się do różnych osób, a jego sens trzeba ustalać na podstawie konkretnego fragmentu.

Z czasem tradycje mesjańskie rozwinęły się w rozbudowane wyobrażenia przyszłej odnowy. Łączyły pamięć o królu Dawidzie, obietnice prorockie i nadzieję na pokój. Nie tworzyły jednak od początku jednego, niezmiennego scenariusza. Różne teksty i wspólnoty akcentowały odmienne cechy oczekiwanego wybawienia oraz rolę jego uczestników.

Mesjasz w judaizmie

W tradycyjnych ujęciach judaizmu Mesjasz jest ludzkim przywódcą związanym z rodem Dawida, a nie wcieleniem Boga. Jego przyjście łączy się z odnową Izraela, sprawiedliwością, pokojem i uznaniem Boga. Szczegóły opisów różnią się między źródłami i interpretatorami. Ważne miejsce zajmuje nadzieja na przemianę realnego świata, a nie tylko prywatnego życia duchowego.

Współczesne nurty judaizmu nie są w tej sprawie jednolite. W judaizmie reformowanym często podkreśla się oczekiwanie epoki mesjańskiej i odpowiedzialność ludzi za budowanie pokoju, zamiast oczekiwania konkretnego osobowego Mesjasza. Judaizm nie przyjmuje chrześcijańskiego rozpoznania Jezusa jako spełnienia swojej nadziei mesjańskiej.

Dlaczego chrześcijanie nazywają Jezusa Chrystusem

Greckie christos, od którego pochodzi słowo „Chrystus”, odpowiada znaczeniem hebrajskiemu tytułowi Mesjasza. „Jezus Chrystus” oznacza więc wyznanie Jezusa jako Mesjasza; Chrystus nie jest nazwiskiem. Nowy Testament przedstawia jego nauczanie i działalność w świetle obietnic odczytywanych przez pierwszych chrześcijan w pismach Izraela.

Chrześcijańska interpretacja łączy mesjańską misję Jezusa z jego śmiercią i zmartwychwstaniem. Zbawienie nie jest w tym ujęciu jedynie politycznym zwycięstwem. Większość chrześcijańskich tradycji wyznaje także boskość Jezusa, ale sam tytuł „Mesjasz” nie oznacza automatycznie „Bóg”. To powiązanie wynika z szerszej chrześcijańskiej nauki o osobie i misji Chrystusa.

Mesjasz w Koranie i islamie

Koran określa Jezusa, Isę, jako al-Masiha, czyli Mesjasza, między innymi w surze 3, wersecie 45. Jezus jest przedstawiany jako syn Maryi i szczególny posłaniec Boga. Użycie tytułu znanego z chrześcijaństwa nie oznacza jednak przyjęcia całej chrześcijańskiej chrystologii, czyli nauki o Jezusie Chrystusie.

Islam odrzuca utożsamienie Jezusa z Bogiem i nie przyjmuje doktryny Trójcy. Werset 4:171 pokazuje jednocześnie obecność tytułu Mesjasza i nacisk na jedyność Boga. Porównanie tych religii wymaga więc uwzględnienia całej wypowiedzi: wspólne słowo może funkcjonować w odmiennym obrazie Boga, objawienia i roli Jezusa.

Mesjasz a prorok i mesjanizm

Prorok jest zasadniczo osobą przekazującą Boże orędzie, natomiast Mesjasz wiąże się z namaszczeniem i szczególną misją odnowy lub zbawienia. Role te mogą się łączyć w jednej postaci, ale nie są synonimami. Także „zbawiciel” jest określeniem szerszym, którego znaczenie zależy od tego, jak dana religia rozumie zbawienie.

Mesjanizm oznacza zespół przekonań o szczególnej misji wybawiciela, wspólnoty lub narodu. Pojęcie występuje również w historii idei i literaturze, na przykład przy opisie polskiego romantyzmu. Przenośne nazwanie kogoś „mesjaszem” może wyrażać oczekiwanie nadzwyczajnej zmiany, lecz nie jest tym samym co doktryna religijna konkretnej wspólnoty.