Sunnici – podstawy sunnizmu i różnice wobec szyitów

Sunnici to wyznawcy sunnizmu, największego nurtu islamu. Jego nazwa nawiązuje do sunny, czyli wzorca postępowania proroka Mahometa. Sunnici uznają Koran za objawienie Boga, a tradycję Proroka za podstawowe źródło religijnego życia. Sunnizm obejmuje wiele szkół prawa, stanowisk teologicznych i zwyczajów. Nie jest jedną organizacją zarządzaną przez wspólnego zwierzchnika.

Wspólne podstawy wiary

Sunnici wyznają jedyność Boga, po arabsku Allaha, i uznają Mahometa za Jego proroka. Do podstaw wiary zaliczają także wiarę w aniołów, objawione księgi, proroków, sąd ostateczny i Boże rozporządzenie. Codzienna praktyka obejmuje między innymi modlitwę, post ramadanu i obowiązki wobec potrzebujących. To elementy wiążące sunnizm z szerszą tradycją islamu.

Różnice wobec szyizmu nie oznaczają wiary w całkowicie innego Boga ani zastąpienia Koranu odmienną księgą. Oba nurty odnoszą się do Mahometa i podstawowych wydarzeń początków islamu. Spory dotyczą przede wszystkim religijnego autorytetu, przekazu tradycji i sposobu interpretacji, a z czasem objęły także określone kwestie praktyki i nauczania.

Początki podziału wspólnoty

Początki podziału wiążą się ze sporem o przywództwo po śmierci Mahometa w 632 roku. Tradycja sunnicka uznaje kolejno Abu Bakra, Umara, Usmana i Alego za czterech kalifów prawowiernych. Ali, kuzyn i zięć Proroka, jest więc ważną postacią również dla sunnitów. Różnica dotyczy sposobu rozumienia jego uprawnień i miejsca w sukcesji.

Wykształcenie sunnizmu było długim procesem obejmującym politykę, rozwój nauki religijnej i porządkowanie przekazów. Nie należy przedstawiać go jako powstania gotowej instytucji w jednym dniu. Wczesne spory o władzę i późniejsze różnice doktrynalne pozostają powiązane, ale nie dają się sprowadzić do jednego wydarzenia lub wyłącznie rodzinnego konfliktu.

Sunna hadisy i uczeni

Sunna jest wzorcem życia Proroka, natomiast hadisy to przekazy o jego słowach, czynach i aprobowanych zachowaniach. Uczeni analizują ich treść oraz wiarygodność przekazu. Rozróżnienie tych terminów pomaga zrozumieć, dlaczego odwołanie do przykładu Mahometa wymaga interpretacji, a nie tylko przytoczenia dowolnej zasłyszanej opowieści.

W sunnizmie znaczącą rolę odgrywają uczeni religijni, nazywani ulemami. Ich autorytet wynika z wiedzy, tradycji nauczania i uznania wspólnoty, choć konkretne instytucje mają własne zasady. Imam prowadzący modlitwę nie jest z samego tego powodu odpowiednikiem szyickiego Imama w znaczeniu szczególnego przewodnika wywodzonego z rodziny Proroka.

Szkoły prawa i różnorodność sunnizmu

W klasycznej tradycji sunnickiej utrwaliły się cztery główne szkoły prawa: hanaficka, malikicka, szafi’icka i hanbalicka. Szkoła, czyli madhhab, oznacza tradycję rozumowania prawnoreligijnego, a nie osobną religię. Różnice między nimi mogą dotyczyć sposobu oceny źródeł oraz szczegółowych rozstrzygnięć w sprawach modlitwy, życia rodzinnego czy zobowiązań.

Istnienie szkół pokazuje, że sunnizm nie sprowadza się do jednego zestawu identycznych odpowiedzi na wszystkie pytania. Fikh, czyli ludzka refleksja prawnoreligijna, jest sposobem rozumienia i stosowania szariatu. Nie należy bez wyjaśnienia utożsamiać tej tradycji z kodeksem konkretnego państwa. Religijne opinie uczonych i prawo państwowe nie zawsze mają ten sam zakres ani skutki.

Sunnizm sufizm i życie społeczne

Sufizm opisuje tradycje muzułmańskiej duchowości, praktyki oczyszczenia serca i dążenia do bliskości Boga. Wielu sufich należy do sunnizmu, dlatego określenia sunnita i sufi nie muszą się wykluczać. Podział sunnicko-szyicki oraz rozróżnienie szkół duchowych dotyczą częściowo innych aspektów życia religijnego i nie tworzą jednego prostego wykazu rozłącznych grup.

Przynależność do sunnizmu nie pozwala sama w sobie określić narodowości, poglądów politycznych ani stosunku do innych wyznań. Sunnici żyją w wielu społeczeństwach i posługują się różnymi językami. Oceniając konkretny ruch lub wspólnotę, trzeba uwzględnić jej własne nauczanie i historię. Nazwa największego nurtu islamu jest zbyt szeroka, aby zastąpić taki opis.