Tabernakulum i jego funkcja w kościele

Tabernakulum jest miejscem przechowywania Najświętszego Sakramentu, najczęściej w formie trwale umieszczonej i zamykanej szafki. W Kościele katolickim znajdują się w nim konsekrowane hostie przeznaczone do Komunii i otaczane czcią jako Ciało Chrystusa. Funkcja tabernakulum wynika z wiary w trwałą obecność Chrystusa pod postaciami eucharystycznymi, również po zakończeniu Mszy.

Co przechowuje się w tabernakulum

Hostie umieszczane w tabernakulum zostały konsekrowane podczas Eucharystii. Zwykle znajdują się w odpowiednim naczyniu liturgicznym, nazywanym puszką lub cyborium. W katolickim rozumieniu nie są jedynie pamiątką zakończonego nabożeństwa. Dlatego zasady dotyczące ich przechowywania łączą ochronę sakramentu z możliwością modlitwy wiernych.

Przechowywanie Eucharystii pozwala udzielać Komunii osobom, które nie mogą uczestniczyć we Mszy, zwłaszcza chorym. Szczególne znaczenie ma wiatyk, czyli Komunia przyjmowana przez człowieka zbliżającego się do śmierci. Z czasem rozwinęła się również adoracja Eucharystii przechowywanej poza celebracją, związana z wyznaniem obecności Chrystusa.

Gdzie znajduje się tabernakulum

W rzymskich przepisach liturgicznych miejsce tabernakulum ma być godne, dobrze rozpoznawalne i sprzyjające modlitwie. Może znajdować się w prezbiterium, oddzielnie od ołtarza używanego do celebracji, albo w odpowiedniej kaplicy połączonej z kościołem. Konkretne rozwiązanie zależy od układu budynku i decyzji właściwej władzy kościelnej.

W starszych kościołach tabernakulum często znajduje się w dawnej nastawie ołtarzowej. Przed nią może stać osobny ołtarz, przy którym odprawia się Mszę. Taki układ nie oznacza obecności dwóch równorzędnych miejsc pełniących identyczną funkcję. Jedno służy celebracji, drugie przechowywaniu sakramentu i modlitwie poza nią.

Budowa i oznaczenie miejsca

Ogólne wprowadzenie do Mszału rzymskiego przewiduje zasadniczo jedno tabernakulum, wykonane z trwałego, nieprzezroczystego materiału i zabezpieczone zamknięciem. Może ono otrzymywać różne formy artystyczne. Rozmiar dekoracji i rodzaj zdobień nie określają jednak jego istoty; decydują przeznaczenie oraz zgodność z wymaganiami liturgicznymi.

Przy tabernakulum świeci lampka wskazująca obecność Najświętszego Sakramentu i wyrażająca oddawaną mu cześć. Przy rozpoznawaniu wyposażenia świątyni warto zwrócić uwagę na umiejscowienie lampki, zamkniętą komorę oraz wyodrębnioną przestrzeń modlitwy.

Tabernakulum a ołtarz i monstrancja

Ołtarz jest miejscem sprawowania Eucharystii. Tabernakulum służy jej przechowywaniu po celebracji. Nie jest więc kolejną nazwą stołu ołtarzowego ani całej ozdobnej ściany za nim. Rozróżnienie tych przedmiotów ułatwia zrozumienie, dlaczego wierni podczas różnych czynności zwracają się ku różnym miejscom w kościele.

Monstrancja jest natomiast naczyniem przeznaczonym do wystawienia konsekrowanej hostii tak, aby była widoczna podczas adoracji. Wystawienie i przechowywanie to odrębne czynności. Modlitwa adoracyjna może odbywać się także przed zamkniętym tabernakulum. Katolicy kierują cześć ku Chrystusowi obecnemu w sakramencie, a nie ku metalowi czy zdobieniom naczynia.

Gesty szacunku i związek z Mszą

W obrządku rzymskim przyklęknięcie przed Najświętszym Sakramentem jest gestem adoracji. Szczegółowe przepisy określają zachowanie osób pełniących posługi podczas Mszy oraz w innych okolicznościach. Nie każdy ukłon widoczny w kościele odnosi się do tabernakulum: odmienne gesty wiążą się między innymi z ołtarzem i przebiegiem liturgii.

Przepisy liturgiczne podkreślają wartość przyjmowania podczas Mszy hostii konsekrowanych w trakcie tej samej celebracji. Przechowywana Eucharystia ma przy tym własne uzasadnione zastosowania. Tabernakulum pozwala zatem rozpoznać związek między sprawowaniem sakramentu, udzielaniem Komunii poza Mszą i osobistą modlitwą, bez utożsamiania tych trzech czynności.