Pentekostalizm – czym jest ruch zielonoświątkowy?

Pentekostalizm to ruch chrześcijański znany w Polsce jako ruch zielonoświątkowy. Jego nazwa nawiązuje do Pięćdziesiątnicy, czyli Zesłania Ducha Świętego opisanego w Dziejach Apostolskich. W centrum stawia doświadczenie działania Ducha, osobiste nawrócenie i głoszenie Ewangelii. Obejmuje wiele Kościołów i niezależnych wspólnot, dlatego nie jest nazwą jednej organizacji o jednolitym zarządzie.

Początki ruchu zielonoświątkowego

Nowoczesny ruch zielonoświątkowy rozwinął się na początku XX wieku, czerpiąc między innymi z protestanckich ruchów uświęceniowych. Ważnym ośrodkiem stało się przebudzenie przy Azusa Street w Los Angeles, rozpoczęte w 1906 roku i związane z działalnością Williama J. Seymoura.

Uczestnicy podkreślali odnowienie darów duchowych znanych z Nowego Testamentu. Relacje o spotkaniach, podróże kaznodziejów i działalność misyjna sprzyjały szybkiemu rozwojowi ruchu. W różnych krajach powstawały własne wspólnoty i struktury, a lokalna historia chrześcijaństwa wpływała na ich praktykę oraz język religijny.

Wiara chrześcijańska i osobiste nawrócenie

Większość klasycznych Kościołów zielonoświątkowych wyznaje wiarę w Trójcę Świętą, zbawczą śmierć i zmartwychwstanie Jezusa oraz autorytet Biblii. Taką postać wiary przedstawia także Kościół Zielonoświątkowy w Polsce. Podkreśla pojednanie z Bogiem przez opamiętanie i wiarę w Ewangelię.

Osobiste nawrócenie ma prowadzić do nowego sposobu życia, służby innym i uczestnictwa we wspólnocie. W skali światowej istnieją jednak również nurty zielonoświątkowe odmiennie ujmujące naukę o Bogu. Opis całego ruchu wymaga więc zaznaczenia różnorodności, zamiast traktowania stanowiska jednej denominacji jako powszechnie obowiązującego.

Chrzest Duchem Świętym i charyzmaty

Chrzest Duchem Świętym jest w klasycznym pentekostalizmie rozumiany jako szczególne doświadczenie Bożego działania, uzdalniające do świadectwa i służby. W wielu wspólnotach odróżnia się go od samego nawrócenia i chrztu wodnego. Sposób opisywania ich wzajemnej relacji nie jest jednak identyczny w każdym Kościele.

Dary duchowe, czyli charyzmaty, obejmują między innymi proroctwo, modlitwę językami i dary uzdrawiania. Część wspólnot wiąże mówienie językami ze znakiem chrztu Duchem Świętym. Wierzenia dotyczące uzdrowienia należą do religijnego obrazu świata; nie oznaczają gwarancji, że każda modlitwa zakończy się ustąpieniem choroby.

Nabożeństwo, chrzest i Wieczerza Pańska

Nabożeństwa często obejmują rozbudowany śpiew, modlitwę, świadectwa wiernych i kazanie biblijne. Mogą mieć spontaniczne elementy, lecz nie wyklucza to porządku ani odpowiedzialności osób prowadzących. Intensywność emocji podczas konkretnego spotkania nie stanowi wystarczającej definicji całej tradycji religijnej.

W wielu Kościołach praktykuje się chrzest na osobiste wyznanie wiary przez zanurzenie oraz Wieczerzę Pańską. Kościół Zielonoświątkowy w Polsce odróżnia chrzest od błogosławieństwa dzieci, o które proszą rodzice i zbór. Dzieci mogą uczestniczyć w życiu wspólnoty, zanim samodzielnie złożą wyznanie wiary związane z chrztem.

Pentekostalizm a ruch charyzmatyczny

Ruchy charyzmatyczne podzielają zainteresowanie darami Ducha, ale mogą rozwijać się wewnątrz innych Kościołów, w tym katolickiego i anglikańskich. Udział w takiej odnowie nie oznacza automatycznie przynależności do denominacji zielonoświątkowej. Podobieństwo modlitwy może łączyć wspólnoty o odmiennej organizacji i doktrynie.

Pentekostalizm obejmuje natomiast historyczne Kościoły zielonoświątkowe oraz szersze środowiska powiązane z ich duchowością. Poszczególne wspólnoty różnią się strukturą, liturgią i nauczaniem. Najbardziej użyteczny opis wskazuje zarówno wspólne akcenty, jak i nazwę konkretnego Kościoła, którego praktyki są omawiane.