Amida – znaczenie, błogosławieństwa i miejsce w modlitwie

Amida jest jedną z najważniejszych modlitw judaizmu i centralnym elementem codziennej liturgii. Jej hebrajska nazwa odnosi się do postawy stojącej przyjmowanej podczas odmawiania. Modlitwa składa się z błogosławieństw skierowanych do Boga. W dni powszednie obejmuje dziewiętnaście części, choć zachowała historyczną nazwę Szmone esre, czyli Modlitwa Osiemnastu Błogosławieństw. Jej treść wyraża zarówno osobistą wiarę, jak i potrzeby wspólnoty.

Dlaczego osiemnaście, skoro dziewiętnaście

Nazwa Szmone esre odwołuje się do wcześniejszego układu modlitwy. Tradycja wiąże zmianę liczby z dodaniem kolejnego błogosławieństwa. Zachowanie dawnej nazwy pokazuje, że liturgiczne określenie nie zawsze opisuje dosłownie obecny kształt tekstu. Współczesnej Amidy dnia powszedniego nie należy zatem skracać do osiemnastu części tylko na podstawie jej tytułu.

Pierwsze trzy błogosławieństwa skupiają się na uwielbieniu Boga, środkowe zawierają prośby, a trzy końcowe zamykają modlitwę, obejmując między innymi dziękczynienie i prośbę o pokój. Ten porządek nadaje całości wyraźny kierunek. Człowiek najpierw zwraca się ku Bogu, następnie przedstawia potrzeby, a na końcu wyraża wdzięczność i nadzieję.

O co modlą się uczestnicy nabożeństwa

Prośby dnia powszedniego dotyczą między innymi zrozumienia, nawrócenia, przebaczenia i uzdrowienia. Obejmują również dobro całego ludu oraz przyszłość Jerozolimy. Wspólnotowy język nie wyklucza osobistego przeżywania tekstu. Przypomina jednak, że modlący się człowiek występuje jako część większej całości, a nie wyłącznie w swoim imieniu.

Amida znajduje się w sidurze, czyli modlitewniku porządkującym liturgię. Jej utrwalony tekst pozwala wspólnocie modlić się według rozpoznawalnego schematu. Nie oznacza to identyczności wszystkich wersji: tradycje aszkenazyjska, sefardyjska oraz poszczególne nurty judaizmu mogą różnić się sformułowaniami i wybranymi elementami obrzędu.

Kiedy odmawia się Amidę

W zwykłym dniu Amida należy do modlitwy porannej, popołudniowej i wieczornej. W szabat, święta oraz nów miesiąca dochodzi modlitwa dodatkowa, musaf. W Jom Kippur występuje także kończąca dzień neila. Nie każda z tych celebracji ma jednak taki sam tekst ani identyczną liczbę błogosławieństw.

W szabat i wiele świąt zwykłe prośby dnia powszedniego zastępuje środkowe błogosławieństwo dotyczące świętości dnia; całość liczy wtedy siedem części. Ważnym wyjątkiem jest musaf Rosz ha-Szana, obejmujący dziewięć błogosławieństw. Rozróżnienie to pomaga czytać sidur bez założenia, że każda Amida musi mieć dziewiętnaście części.

Postawa stojąca i powtórzenie przez prowadzącego

Amidę odmawia się w skupieniu, stojąc i kierując się ku Jerozolimie. Cicha recytacja oznacza wypowiadanie słów przyciszonym głosem, a nie wyłącznie myślenie o tekście. Postawa ciała podkreśla, że modlący się staje przed Bogiem. Szczegółowe zasady uwzględniają jednak sytuacje osób, które nie mogą zachować zwykłej pozycji.

W tradycyjnej liturgii wspólnotowej po cichej Amidzie porannej i popołudniowej następuje jej głośne powtórzenie przez chazana. Wymaga ono minjanu, czyli odpowiedniego zgromadzenia modlitewnego. Wieczorem takiego powtórzenia zwykle nie ma. Indywidualna recytacja i publiczne prowadzenie modlitwy pełnią więc różne, uzupełniające się funkcje.

Wspólny rdzeń i różnice między nurtami

Pierwsze błogosławieństwo przywołuje Boga Abrahama, Izaaka i Jakuba. W wielu wspólnotach reformowanych dodaje się imiona pramatek: Sary, Rebeki, Racheli i Lei. Taka zmiana wynika z określonego rozumienia uczestnictwa kobiet i mężczyzn w tradycji. Nie jest jednak wspólną praktyką wszystkich społeczności żydowskich.

Opis Amidy wymaga zatem wskazania, czy chodzi o ogólny schemat modlitwy, czy o konkretną wersję używaną przez daną wspólnotę. Stała struktura pomaga rozpoznać modlitwę mimo różnic językowych i liturgicznych. Jej znaczenie wynika z połączenia pamięci o przymierzu, codziennych potrzeb oraz nadziei wyrażanej przez wspólnie odmawiany tekst.