Credo – znaczenie i formy chrześcijańskiego wyznania wiary

Credo jest chrześcijańskim wyznaniem wiary, czyli uporządkowanym sformułowaniem podstawowych przekonań religijnych wspólnoty. Nazwa pochodzi od łacińskiego słowa oznaczającego „wierzę”. W szerokim znaczeniu odnosi się do różnych wyznań wiary, natomiast w kontekście mszy często wskazuje na symbol nicejsko-konstantynopolitański. Credo służy zarówno przekazywaniu nauki, jak i publicznemu wyrażaniu przynależności do wiary Kościoła.

Dlaczego wyznanie wiary nazywa się symbolem

Określenie „symbol wiary” nie oznacza tutaj obrazu ani ozdobnego znaku. Nawiązuje do starożytnego rozumienia symbolu jako znaku rozpoznania i zebrania elementów w całość. Wyznanie łączy najważniejsze treści nauczania w formę, którą wspólnota może wspólnie wypowiadać i objaśniać osobom przygotowującym się do chrztu.

W tradycji chrześcijańskiej osobiste wyznanie pozostaje związane z wiarą wspólnoty. Człowiek wypowiada własne przekonanie za pomocą słów przekazywanych przez wcześniejsze pokolenia. Credo nie ma zastępować całej Biblii ani wszystkich objaśnień teologicznych. Jest zwięzłym punktem odniesienia dla nauczania i praktyki religijnej.

Czym jest Skład Apostolski

Skład Apostolski, nazywany też Symbolem Apostolskim, wyrósł z zachodniej tradycji chrzcielnej. Jego nazwa wskazuje na zgodność z nauką apostołów, a nie na historycznie potwierdzone wspólne napisanie tekstu przez Dwunastu. Tradycyjny podział na dwanaście artykułów pomagał zapamiętywać i objaśniać poszczególne treści.

Tekst rozpoczyna się wyznaniem wiary w Boga Ojca, następnie mówi o Jezusie Chrystusie, a w końcowej części o Duchu Świętym, Kościele, odpuszczeniu grzechów i życiu wiecznym. Występuje w modlitwie oraz katechezie różnych wspólnot zachodnich. Anglikański katechizm w Book of Common Prayer łączy jego objaśnianie z zobowiązaniami przyjętymi przy chrzcie.

Symbol nicejsko-konstantynopolitański

Drugie szczególnie rozpowszechnione wyznanie wiąże się z soborami w Nicei w 325 roku i Konstantynopolu w 381 roku. Powstawało w kontekście sporów dotyczących Chrystusa i Ducha Świętego. Rozwinięte sformułowania miały precyzować, jak Kościół rozumie boskość Syna oraz relację między Ojcem, Synem i Duchem.

W porównaniu ze Składem Apostolskim mocniej rozwija język dotyczący pochodzenia Syna od Ojca i Jego współistotności z Ojcem. Ważne miejsce zajmują też wcielenie, śmierć i zmartwychwstanie Chrystusa, Kościół oraz oczekiwane zmartwychwstanie umarłych. Dlatego samo słowo Credo nie zawsze pozwala ustalić, którą wersję tekstu ma na myśli mówiący.

Credo w liturgii i modlitwie

W rzymskiej liturgii mszy wyznanie wiary stanowi odpowiedź zgromadzenia na usłyszane słowo Boże. Ogólne wprowadzenie do Mszału Rzymskiego przewiduje je w niedziele i uroczystości, dopuszczając także inne szczególne obchody. Wierni wypowiadają je albo śpiewają wspólnie. Położenie w obrębie liturgii słowa wiąże słuchanie z publicznym wyznaniem przekonań.

Wyznania wiary towarzyszą również przygotowaniu do chrztu i jego celebracji. W takim kontekście treść może być przedstawiana w formie pytań i odpowiedzi. Ten sam zbiór przekonań otrzymuje więc różne formy wypowiedzi: wspólną recytację, śpiew lub odpowiedź konkretnej osoby. O szczegółach decydują księgi i zwyczaje danego Kościoła.

Różnice między tradycjami chrześcijańskimi

Chrześcijaństwo wschodnie i zachodnie posługują się blisko spokrewnionymi formami symbolu soborowego, lecz nie wszystkie ich sformułowania są identyczne. Znana różnica dotyczy Filioque, czyli zachodniego dodatku mówiącego o pochodzeniu Ducha Świętego także od Syna. Prawosławie zachowuje w Credo formułę o pochodzeniu Ducha od Ojca.

Spór obejmuje zarówno znaczenie teologiczne słów, jak i sposób wprowadzenia dodatku do wspólnego wyznania. Nie należy zatem traktować każdej wersji Credo jako tekstu jednakowego we wszystkich Kościołach. Przy porównaniu warto sprawdzić nazwę symbolu, przekład i jego przeznaczenie liturgiczne. Pozwala to odróżnić rzeczywistą różnicę doktrynalną od odmiennego sposobu tłumaczenia.