Diakon i zakres jego posługi

Diakon jest chrześcijańskim duchownym, którego posługa wiąże się ze służbą wspólnocie, głoszeniem słowa i udziałem w liturgii. Nazwa wywodzi się z greckiego diakonos, oznaczającego sługę lub posługującego. W Kościele katolickim diakonat stanowi jeden z trzech stopni sakramentu święceń, obok prezbiteratu i biskupstwa. Zakres uprawnień diakona zależy jednak od tradycji kościelnej.

Diakon w sakramencie święceń

W katolicyzmie diakon przyjmuje święcenia przez nałożenie rąk biskupa i modlitwę konsekracyjną. Katechizm opisuje tę posługę jako szczególne uczestnictwo w misji Chrystusa, który służy ludziom. Diakon zostaje związany z posługą biskupa i podejmuje powierzone mu zadania. Jego funkcji nie należy utożsamiać wyłącznie z pomocą organizacyjną w parafii.

Diakonat nie daje tego samego zakresu posługi co prezbiterat. W katolickim rozumieniu diakoni są wyświęcani do służby, a nie do kapłaństwa służebnego w znaczeniu właściwym biskupom i prezbiterom. Pozostają jednak duchownymi, którzy przyjęli sakrament święceń. Wyjaśnia to, dlaczego diakon może wykonywać określone zadania liturgiczne, choć nie przewodniczy Mszy.

Co diakon może robić podczas liturgii

Diakon głosi Ewangelię, może wygłaszać homilię, udziela Komunii i asystuje przy celebracji Eucharystii. Może również udzielać chrztu oraz przewodniczyć określonym nabożeństwom i obrzędom pogrzebowym. W Kościele łacińskim, przy wymaganym upoważnieniu, może asystować przy zawieraniu małżeństwa. Nie oznacza to, że wszystkie te czynności wykonuje w dowolnych okolicznościach.

Diakon nie dokonuje konsekracji eucharystycznej, nie udziela rozgrzeszenia w sakramencie pokuty ani sakramentu namaszczenia chorych. Zgromadzenie prowadzone przez diakona może zawierać czytania, modlitwy i rozdawanie wcześniej konsekrowanej Komunii, lecz nie jest z tego powodu Mszą. O rodzaju celebracji decyduje jej przebieg i przewodnicząca jej posługa.

Diakon stały i przygotowujący się do prezbiteratu

Część diakonów przygotowuje się do przyjęcia święceń prezbiteratu. Inni pozostają w diakonacie jako trwałej formie posługi i są nazywani diakonami stałymi. Nie chodzi o dwa różne sakramenty ani o bardziej i mniej rzeczywiste święcenia. Rozróżnienie opisuje przewidywaną drogę powołania oraz organizację formacji.

Sobór Watykański II umożliwił odnowienie diakonatu stałego w Kościele łacińskim. Taka posługa pozwala łączyć zadania liturgiczne z długotrwałym zaangażowaniem duszpasterskim i społecznym. Przygotowanie obejmuje wiedzę teologiczną, życie duchowe i praktykę, a przyjęcie święceń wymaga rozeznania oraz decyzji odpowiedniej władzy kościelnej.

Czy diakon może mieć rodzinę

W Kościele katolickim do diakonatu stałego mogą być dopuszczani odpowiednio przygotowani mężczyźni pozostający już w małżeństwie. Żonaty diakon zachowuje obowiązki wobec żony i dzieci. Związek małżeński poprzedza w takim przypadku święcenia. Dlatego obecność rodziny diakona nie świadczy o porzuceniu reguł kościelnych dotyczących jego stanu życia.

Święcenia nie stanowią natomiast ogólnego zezwolenia na późniejsze zawarcie małżeństwa. Zasady dotyczące celibatu, wdowieństwa i wyjątków wymagają rozpatrywania w określonym porządku kościelnym. Samo stwierdzenie, że ktoś jest diakonem stałym, nie przesądza również o jego stanie cywilnym: w tej posłudze pozostają także mężczyźni nieżonaci.

Służba poza celebracją

Posługa diakona obejmuje pomoc potrzebującym, odwiedzanie chorych i działalność duszpasterską, w której otrzymuje konkretne zadania. Może angażować się w katechezę lub pracę z określoną grupą wiernych. Czynności te łączy rozumienie służby jako części życia Kościoła. Diakonat nie ogranicza się więc do roli widocznej przy ołtarzu.

Diakoni pełnią posługę także w prawosławiu, gdzie pomagają biskupom i prezbiterom podczas nabożeństw oraz mogą prowadzić zadania edukacyjne i dobroczynne. Nazwa występuje również w innych tradycjach chrześcijańskich, które odmiennie określają urząd i święcenia. Opisując konkretnego diakona, trzeba zatem wskazać wspólnotę, w której działa, zamiast przypisywać mu automatycznie wszystkie katolickie uprawnienia.