Kohen – pochodzenie i rola żydowskiego kapłana

Kohen to hebrajskie określenie kapłana; liczba mnoga brzmi kohanim. W judaizmie nazwa oznacza członka rodu kapłańskiego, którego pochodzenie wywodzi się od Aarona, brata Mojżesza. Status przekazywany jest w linii ojcowskiej, zgodnie z zasadami tradycji religijnej. Nie uzyskuje się go przez ukończenie szkoły rabinicznej ani wybór na przełożonego synagogi. Z kohenami wiążą się dawna służba świątynna i zachowane do dziś praktyki obrzędowe.

Aaron i pochodzenie rodu kapłańskiego

Księga Wyjścia opisuje powołanie Aarona i jego synów do służby kapłańskiej. Przedstawia także szaty przeznaczone do pełnienia tej posługi. W biblijnym porządku kapłaństwo nie jest więc dowolnym zajęciem wybieranym przez każdego Izraelitę. Odnosi się do wyodrębnionej rodziny i powierzonych jej obowiązków.

Aaron należał do pokolenia Lewiego, dlatego koheni stanowią szczególną grupę w jego obrębie. Nie każdy lewita jest jednak kohenem. Rozróżnienie to ma znaczenie dla opisu służby przy sanktuarium i późniejszych zwyczajów. Nazwy nie oznaczają dwóch zupełnie niezwiązanych rodów ani zamiennych określeń każdej osoby zajmującej się kultem.

Służba w Świątyni Jerozolimskiej

W Świątyni Jerozolimskiej koheni składali ofiary i wykonywali czynności przewidziane dla kapłanów. Ich posługa była związana z konkretnym sanktuarium, jego wyposażeniem i zasadami czystości rytualnej. Tradycja przypisuje im także zadania związane z nauczaniem. Nie należy sprowadzać tej roli jedynie do zarządzania budynkiem świątyni.

Zniszczenie Drugiej Świątyni w 70 roku n.e. przerwało sprawowanie związanych z nią obrzędów ofiarnych. Nie oznaczało jednak całkowitego zaniku tożsamości kapłańskiej. W tradycyjnym judaizmie zachowano pamięć o pochodzeniu rodowym oraz część obowiązków i przywilejów możliwych do realizowania poza świątynią.

Błogosławieństwo kapłańskie

Jedną z najważniejszych zachowanych funkcji jest birkat kohanim, czyli błogosławieństwo kapłańskie. Jego biblijna podstawa znajduje się w szóstym rozdziale Księgi Liczb. Bóg poleca Aaronowi i jego synom błogosławić Izraelitów. Treść modlitwy obejmuje opiekę, łaskawość i pokój; źródłem błogosławieństwa pozostaje Bóg.

Podczas obrzędu koheni zwracają się ku zgromadzeniu i unoszą ręce. Częstotliwość wykonywania tej praktyki zależy od miejscowego zwyczaju: może różnić się między Izraelem a diasporą oraz między wspólnotami aszkenazyjskimi i sefardyjskimi. Nie wszędzie pojawia się więc w tym samym zestawie nabożeństw i świąt.

Przywileje i szczególne zobowiązania

W tradycyjnym porządku czytania Tory kohen otrzymuje pierwsze wezwanie do odczytywanego fragmentu, czyli pierwszą aliję. Jest to obrzędowe wyróżnienie, a nie nominacja na rabina. Zachowane zwyczaje przypominają o dawnym miejscu rodu kapłańskiego w życiu wspólnoty i odróżniają je od funkcji sprawowanych na podstawie wykształcenia.

Status kohena wiąże się także z ograniczeniami dotyczącymi kontaktu ze zmarłymi i zawierania małżeństwa. Tradycyjne prawo przewiduje szczegółowe warunki oraz wyjątki, między innymi odnoszące się do bliskich krewnych. Nie są to ogólne zakazy obowiązujące wszystkich Żydów. Ich stosowanie zależy od uznawanego porządku halachicznego.

Kohen a rabin i nazwisko Cohen

Rabin zdobywa przygotowanie do nauczania i interpretowania tradycji, natomiast kohen posiada status związany z pochodzeniem. Kohen może zostać rabinem, ale jedno nie wynika z drugiego. W żydowskim objaśnieniu kapłaństwa wyróżnienie łączy się z odpowiedzialnością i służbą; nie odbiera pozostałym członkom wspólnoty możliwości modlitwy ani studiowania Tory.

Nazwiska takie jak Cohen, Kahan czy Katz mogą nawiązywać do tradycji kapłańskiej. Samo brzmienie nazwiska nie wyczerpuje jednak zagadnienia pochodzenia i uznawanego statusu religijnego. W opisie konkretnej rodziny ważna jest jej przekazywana tradycja. Określenie „kohen” zachowuje znaczenie religijne, którego nie można zastąpić prostą listą nazwisk.