Anglikanizm – czym jest i co wyróżnia tę tradycję?

Anglikanizm jest tradycją chrześcijańską wywodzącą się z Kościoła Anglii i reformacji XVI wieku. Zachowuje historyczny urząd biskupi, starożytne wyznania wiary oraz rozbudowane życie liturgiczne, a zarazem przyjmuje dziedzictwo reformacyjne. Współcześnie obejmuje wspólnoty na wielu kontynentach. Nie jest więc wyłącznie religią mieszkańców Anglii ani jedną centralnie zarządzaną instytucją.

Historia anglikanizmu

Kościół w Anglii istniał na długo przed reformacją i przez stulecia pozostawał we wspólnocie z Rzymem. W XVI wieku, za Henryka VIII, zerwano zwierzchnictwo papieskie. Konflikt miał wymiar polityczny i dynastyczny, ale późniejsze kształtowanie anglikanizmu obejmowało także głębokie zmiany teologiczne oraz liturgiczne.

Ważną rolę odegrały reformy za Edwarda VI i rozwiązania przyjęte za Elżbiety I. Modlitewnik Book of Common Prayer stał się jednym z najważniejszych punktów odniesienia dla wspólnego kultu. Historia tej tradycji nie kończy się na decyzjach monarchów: obejmuje rozwój miejscowych Kościołów, misje i przemiany społeczne.

W co wierzą anglikanie?

Anglikanie wyznają wiarę w Boga w Trójcy Jedynego, wcielenie Jezusa Chrystusa, Jego śmierć i zmartwychwstanie. Podstawowe treści wyrażają starożytne symbole wiary. Pismo Święte zajmuje centralne miejsce w nauczaniu, a jego interpretacja uwzględnia tradycję chrześcijańską oraz rozumne rozeznawanie.

W obrębie anglikanizmu istnieją różne nurty duchowości i teologii. Środowiska anglokatolickie podkreślają ciągłość sakramentalną i liturgiczną, a ewangelikalne mocno akcentują autorytet Biblii i osobistą wiarę. Różnorodność nie znosi wspólnych podstaw, ale sprawia, że pojedyncza parafia nie reprezentuje wszystkich odmian tradycji.

Sakramenty i wspólna modlitwa

Szczególne znaczenie mają chrzest i Eucharystia jako sakramenty ustanowione przez Chrystusa. Chrzest jest udzielany dzieciom oraz dorosłym. Wieczerza Pańska zajmuje ważne miejsce w życiu wspólnoty, choć język objaśniania obecności Chrystusa i częstotliwość celebracji mogą różnić się między środowiskami.

Anglikanie zachowują także konfirmację, ordynację, małżeństwo, pojednanie i namaszczenie chorych jako ważne obrzędy sakramentalne. Wspólna modlitwa obejmuje czytanie Biblii, psalmy, kazanie i śpiew. Liturgia może być zarówno uroczysta, z rozbudowanym ceremoniałem, jak i znacznie prostsza w formie.

Biskupi i samodzielne Kościoły

W organizacji anglikańskiej występują biskupi, prezbiterzy i diakoni. Poszczególne Kościoły krajowe lub regionalne mają własne synody oraz zasady zarządzania. Arcybiskup Canterbury pełni tradycyjnie ważną funkcję symboliczną i związaną z jednością wspólnoty, lecz nie posiada nad wszystkimi anglikanami władzy takiej jak papież nad katolikami.

Szczególna rola monarchy brytyjskiego dotyczy Kościoła Anglii, a nie kierowania wszystkimi Kościołami anglikańskimi na świecie. Samodzielność prowincji prowadzi również do różnic w niektórych rozstrzygnięciach duszpasterskich i organizacyjnych. Opisując praktykę konkretnej wspólnoty, trzeba zatem wskazać, o jaki Kościół chodzi.

Anglikanizm a katolicyzm i protestantyzm

Z katolicyzmem anglikanizm łączą między innymi starożytne wyznania wiary, urząd biskupi i sakramentalny charakter życia Kościoła. Wspólnych elementów nie należy jednak utożsamiać z uznaniem władzy papieża. Kościoły anglikańskie nie należą do Kościoła rzymskokatolickiego.

Z tradycjami protestanckimi łączy je dziedzictwo reformacji, nacisk na Pismo Święte i krytyczne podejście do części późniejszych praktyk zachodniego chrześcijaństwa. Określenie „droga środka” może przybliżać niektóre cechy anglikanizmu, ale nie oznacza prostego podziału doktryny na połowę katolicką i połowę protestancką.