Brewiarz – zawartość i znaczenie Liturgii godzin

Brewiarz to księga służąca sprawowaniu codziennej modlitwy liturgicznej Kościoła. Zawiera między innymi psalmy, hymny, czytania biblijne, prośby i modlitwy końcowe. W potocznej polszczyźnie nazwą tą określa się także samą Liturgię godzin: „odmawiać brewiarz” znaczy modlić się według jej porządku. Książka i celebracja pozostają jednak różnymi rzeczami. Liturgię godzin można sprawować wspólnie lub indywidualnie, recytując teksty albo je śpiewając.

Czym jest Liturgia godzin

Liturgia godzin porządkuje modlitwę w rytmie dnia. W katolickim rozumieniu służy uświęcaniu czasu i włączaniu codzienności w modlitwę Chrystusa oraz Kościoła. Nie chodzi o wyodrębnienie życia religijnego od pozostałych zajęć, lecz o regularne zwracanie się ku Bogu podczas pracy, odpoczynku i wykonywania obowiązków.

Określenie „godzina” wskazuje na miejsce modlitwy w tym rytmie, a nie na obowiązek modlenia się przez sześćdziesiąt minut. Praktyka ma korzenie we wspólnej modlitwie pierwszych chrześcijan i z czasem przyjmowała różne formy. Współczesny układ rzymski nie jest dokładną kopią wszystkich historycznych brewiarzy ani wszystkich tradycji monastycznych.

Jakie modlitwy zawiera brewiarz

Do głównych części należą jutrznia o poranku i nieszpory wieczorem. Godzina czytań obejmuje rozbudowane lektury biblijne oraz teksty kościelne. Modlitwa w ciągu dnia wiąże się z jego kolejnymi porami, a kompleta zamyka dzień przed spoczynkiem. Każda część ma własną strukturę i przeznaczenie.

Psalmy występują obok innych pieśni biblijnych, hymnów oraz krótszych lub dłuższych czytań. Antyfony pomagają odczytywać tekst w kontekście konkretnego dnia. Brewiarz nie jest więc wyłącznie zbiorem psalmów. Zawiera również wskazania, które pozwalają połączyć poszczególne elementy w modlitwę właściwą danej porze i obchodowi.

Psałterz i kalendarz liturgiczny

W obecnej rzymskiej Liturgii godzin podstawowy układ psałterza rozłożono na cztery tygodnie. Do tego cyklu dołączają teksty okresów liturgicznych i obchodów świętych. W uroczystości lub święta część zwykłego zestawu może zostać zastąpiona tekstami własnymi. Dlatego kolejne strony książki nie zawsze odmawia się po prostu jedna po drugiej.

Pełne polskie wydanie Liturgii godzin ukazuje się w czterech tomach, obejmujących odpowiednie części roku. Przykładowo tom pierwszy służy Adwentowi i okresowi Narodzenia Pańskiego, a drugi Wielkiemu Postowi i okresowi wielkanocnemu. Dwa następne obejmują okres zwykły. Inne wydania mogą zawierać wybór modlitw, a nie pełny zestaw wszystkich czytań.

Czy świeccy mogą odmawiać brewiarz

Liturgia godzin jest modlitwą całego Kościoła, nie tylko duchowieństwa. Osoby świeckie mogą uczestniczyć w niej w parafii, rodzinie, wspólnocie albo samodzielnie. Obowiązki duchownych i członków wspólnot zakonnych wynikają z właściwych im norm; nie trzeba jednak posiadać takiego obowiązku, aby podjąć tę formę modlitwy.

Osoba poznająca brewiarz może zacząć od jednej wybranej godziny, na przykład nieszporów lub komplety. Ważne jest zrozumienie układu i sensu tekstów. Wspólne odmawianie pomaga poznać odpowiedzi oraz momenty ciszy. Korzystanie z zatwierdzonego wydania lub rzetelnego opracowania ułatwia także prawidłowy dobór tekstów na dany dzień.

Brewiarz a Biblia i zwykły modlitewnik

Biblia zawiera księgi uznawane przez daną tradycję za Pismo Święte. Brewiarz wybiera z nich teksty i włącza je w porządek liturgiczny, uzupełniony o inne modlitwy. Zwykły modlitewnik może natomiast gromadzić dowolnie dobrane nabożeństwa, litanie i modlitwy prywatne. Samo podobieństwo formatu książki nie oznacza identycznej funkcji.

Teksty Liturgii godzin są udostępniane również elektronicznie; Internetowa Liturgia Godzin objaśnia przy tym pomocniczy charakter swojego serwisu. Nośnik ułatwia znalezienie właściwego zestawu, ale nie zmienia natury modlitwy. Jej sensem jest świadome uczestnictwo i słuchanie słowa, a nie samo odczytanie możliwie dużej liczby stron.