Stuła – funkcja liturgiczna, sposób noszenia i symbolika

Stuła jest długim, stosunkowo wąskim pasem tkaniny należącym do chrześcijańskich szat liturgicznych. W katolickim obrządku rzymskim noszą ją biskupi, prezbiterzy i diakoni, a sposób założenia odpowiada ich posłudze. Towarzyszy sprawowaniu sakramentów i innym czynnościom przewidzianym w obrzędach. Często ma kolor zgodny z okresem liturgicznym lub charakterem celebracji. Jej funkcja wykracza poza dekorację: pozwala rozpoznać zadanie duchownego uczestniczącego w modlitwie wspólnoty.

Jak stułę noszą kapłan i diakon

Kapłan zakłada stułę wokół szyi, tak aby oba końce opadały z przodu. Diakon nosi ją na lewym ramieniu, przeprowadzoną ukośnie przez tułów i połączoną po prawej stronie. Różnica jest opisana w Ogólnym wprowadzeniu do Mszału rzymskiego. Pomaga odróżniać posługi także wtedy, gdy pozostałe elementy ubioru wyglądają podobnie.

Stuła nie jest zatem powszechnym dodatkiem każdej osoby służącej przy ołtarzu. Lektor lub ministrant może mieć albę, lecz sam udział w liturgii nie uprawnia go do noszenia oznak posługi duchownego. Widoczny układ szat stanowi część języka obrzędu, w którym wygląd uczestników wiąże się z wykonywanymi zadaniami.

Kiedy używa się stuły

Podczas mszy w obrządku rzymskim stuła kapłana znajduje się pod ornatem, a diakona pod dalmatyką, zgodnie z przepisami dotyczącymi tych szat. Dlatego nie zawsze jest dobrze widoczna z miejsca zajmowanego przez wiernych. Jej obecność należy odróżnić od wierzchniej szaty, która okrywa większą część ciała.

Stułę można zobaczyć także podczas spowiedzi, chrztu, błogosławieństw lub innych celebracji, zależnie od przewidzianego stroju. Nie jest zarezerwowana wyłącznie dla mszy. Z tego powodu zestaw używanych szat należy rozpoznawać w kontekście konkretnej czynności, zamiast zakładać, że każdemu sakramentowi musi towarzyszyć ornat.

Co oznaczają kolor i dekoracje

Barwa stuły może odpowiadać bieli, czerwieni, zieleni, fioletowi lub innemu dopuszczonemu kolorowi liturgicznemu. W tradycji rzymskiej biel wiąże się między innymi z obchodami Wielkanocy, a zieleń z okresem zwykłym. Fiolet towarzyszy celebracjom o charakterze pokutnym. Kolor odczytuje się razem z obrzędem i kalendarzem kościelnym.

Stuły bywają haftowane, tkane z ornamentem albo ozdobione naszywanymi motywami. Występują na nich krzyże, znaki odnoszące się do Chrystusa i dekoracje roślinne. Egzemplarz ze zbiorów Muzeum Kresów w Lubaczowie wykonano z białego jedwabiu i ozdobiono trzema krzyżami. Taki opis pomaga dostrzec zarówno funkcję szaty, jak i pracę jej wykonawcy.

Jak rozumieć symbolikę i historię stuły

W chrześcijańskich objaśnieniach stuła jest znakiem odpowiedzialności związanej z posługą. Benedykt XVI, omawiając modlitwy przy zakładaniu szat, zestawił albę i stułę z obrazem otrzymania od Boga odświętnego stroju. Podkreślał, że godność służby nie wynika wyłącznie z osobistych zasług człowieka. Jest to interpretacja teologiczna, a nie opis materiału.

Historyczne stuły różnią się szerokością, zakończeniami i rodzajem zdobień. Badacze tkanin opisują między innymi egzemplarze o końcach wyraźnie rozszerzonych, popularne w określonych epokach. Współczesny przedmiot może nawiązywać do dawnego kroju. Sam jego wygląd nie wystarcza więc do pewnego ustalenia wieku ani pochodzenia.

Stuła w innych tradycjach chrześcijańskich

Stuły są używane również w części Kościołów protestanckich, na przykład luterańskich, gdzie wiążą się z posługą ordynowanego pastora. Zwyczaje dotyczące ubioru nie są identyczne we wszystkich wspólnotach. Katolickiego opisu sposobu zakładania szaty nie należy zatem automatycznie przenosić na całe chrześcijaństwo.

W tradycjach wschodnich odpowiednią funkcję pełnią szaty o własnych nazwach, między innymi epitrachelion kapłana i orarion diakona. Zachowują one odmienny krój i sposób noszenia. Porównanie pokazuje wspólną potrzebę wyrażenia posługi poprzez ubiór, a zarazem różnorodność języka liturgicznego rozwijanego w poszczególnych Kościołach.