Kompleta – modlitwa na zakończenie dnia

Kompleta to chrześcijańska modlitwa na zakończenie dnia, odmawiana przed nocnym spoczynkiem. W katolickiej Liturgii godzin stanowi ostatnią modlitwę doby, a jej nazwa wywodzi się z łacińskiego określenia dopełnienia. Charakterystycznymi tematami są ufność, pokój i powierzenie się Bogu. Kompleta występuje także w tradycji anglikańskiej, gdzie nosi nazwę Compline lub Night Prayer. Poszczególne obrządki zachowują własny układ jej tekstów.

Kiedy odmawia się kompletę

Kompletę wiąże się z porą udania się na spoczynek. Rzymskie przepisy liturgiczne dopuszczają jej odmówienie nawet po północy, jeżeli dopiero wtedy kończy się dzień danej osoby. Istotna jest więc funkcja modlitwy w rytmie życia, a nie jedna, ustalona dla wszystkich godzina zegarowa. Samo słowo „godzina” oznacza tu część liturgii.

Nieszpory są natomiast modlitwą wieczorną i mają własną strukturę, w tym pieśń Maryi, czyli Magnificat. Kompleta może nastąpić później, bezpośrednio przed snem, i zawiera pieśń Symeona. Obie modlitwy można odprawić tego samego dnia. Podobna pora nie sprawia, że ich teksty i przeznaczenie stają się wymienne.

Jak zbudowana jest modlitwa

W obecnym obrządku rzymskim po rozpoczęciu zalecany jest rachunek sumienia. Następują hymn, psalmodia, krótkie czytanie i responsorium, a potem pieśń Symeona z antyfoną. Całość zamykają modlitwa, błogosławieństwo i antyfona maryjna. Ten porządek prowadzi od spojrzenia na miniony dzień do oddania Bogu tego, co pozostaje poza ludzką kontrolą.

Psalmy zmieniają się według dni tygodnia; liturgia przewiduje również możliwość użycia psalmów niedzielnych, zwłaszcza przy modlitwie z pamięci. Powtarzające się elementy ułatwiają rozpoznanie struktury. Korzystając z brewiarza, trzeba odróżnić części stałe od tekstów przeznaczonych na konkretny dzień oraz uwzględnić wskazania dotyczące okresu liturgicznego.

Pieśń Symeona i ufność przed nocą

Pieśń Symeona pochodzi z Ewangelii Łukasza. W opowiadaniu o przedstawieniu Jezusa w świątyni Symeon rozpoznaje w dziecku spełnienie Bożej obietnicy i wyraża gotowość odejścia w pokoju. Łaciński początek Nunc dimittis stał się nazwą całego kantyku. Tekst mówi o zbawieniu i świetle przeznaczonym dla narodów.

W modlitwie nocnej te słowa łączą zakończenie zwykłego dnia z szerszą perspektywą ludzkiego życia. Podobny ton mają psalmy o Bożej opiece. Psalm 91 posługuje się obrazami schronienia, osłony i ocalenia w zagrożeniu. Jego język pozwala wyrazić zaufanie także wtedy, gdy nie wszystkie trudności zostały rozwiązane przed nadejściem nocy.

Korzenie monastyczne i tradycja anglikańska

Kompleta ma długą historię w modlitwie klasztornej. Reguła świętego Benedykta wyznacza jej miejsce w codziennym oficjum i łączy zakończenie modlitwy z zachowaniem nocnej ciszy. Porządek wspólnoty obejmował zatem zarówno wypowiadane teksty, jak i sposób przejścia do odpoczynku. Historyczny układ benedyktyński różni się od obecnego brewiarza rzymskiego.

Kościół Anglii zachowuje kompletę jako spokojną modlitwę refleksji i powierzenia się Bogu. Jego księga Common Worship przewiduje psalmy, czytanie, responsorium oraz Nunc dimittis, dopuszczając określone warianty. Wspólny zachodni rodowód jest rozpoznawalny, ale konkretne modlitwy, zakończenie i zwyczaje należy opisywać zgodnie z używaną księgą.

Kompleta we wspólnocie i w domu

Kompletę można odmawiać wspólnie albo indywidualnie. Należy do modlitwy Kościoła również wtedy, gdy wierny korzysta z jej tekstów we własnym domu. Wspólna celebracja może przyjmować formę śpiewaną lub recytowaną. Podział odpowiedzi i psalmów między uczestników pomaga zachować dialogiczny charakter modlitwy.

Wierność ustalonemu porządkowi idzie w parze ze skupieniem na znaczeniu słów. Chwila ciszy, rachunek sumienia i biblijne obrazy nadają zakończeniu dnia konkretną treść. Dla osoby uczącej się Liturgii godzin kompleta jest przejrzystym przykładem połączenia psalmu, czytania i modlitwy. Jej poznanie ułatwia późniejsze odnalezienie podobnych elementów w innych godzinach.